مصرف داخلی فرآورده‌های نفتی_

رویدادها

1. ··۱۹۰۱امتیاز نفتی دارسیهمبستگیعلیت مورد انتظار

   ویلیام ناکس دارسی امتیاز اکتشاف نفت را برای شصت سال در بیشتر قلمرو پارس به دست آورد؛ این امتیاز خاستگاه اقتصاد نفتی کشور بود.

   چرایی این پیوند: امتیاز دارسی در سال ۱۹۰۱ خاستگاه حقوقی صنعت نفت ایران بود و اکتشافی را مجاز شمرد که سرانجام به تولیدی انجامید که این سری از دهه ۱۹۰۰ به بعد اندازه می‌گیرد.

   ملاحظه: این امتیاز فقط اکتشاف را مجاز کرد، تولید قابل اندازه‌گیری سال‌ها بعد آغاز شد، بنابراین نمی‌توان حرکت خود نمودار را مستقیماً به آن نسبت داد.

   تأخیر اثر: حدود ۷ تا ۱۲ سال تا آغاز تولید تجاری (کشف در ۱۹۰۸، صادرات از ۱۹۱۳).منبع: Encyclopaedia Iranica
2. 01۱۹۰۸نخستین اکتشاف بزرگ نفت در مسجد سلیمانهمبستگیعلیت مورد انتظار

   کشف ذخایر نفتی قابل بهره‌برداری تجاری در خوزستان، که به تأسیس شرکت نفت انگلیس و پارس در سال 1909 میلادی انجامید.

   چرایی این پیوند: اکتشاف نفت در مسجدسلیمان خاستگاه فیزیکی تولیدی است که این سری اندازه می‌گیرد؛ حجم تولید و صادرات پس از آن مستقیماً به این کشف بازمی‌گردد.

   ملاحظه: صادرات در مقیاس تجاری تا تکمیل خط لوله به آبادان در حدود ۱۹۱۲-۱۹۱۳ آغاز نشد، بنابراین مقادیر نمودار در چند سال نخست پس از اکتشاف نزدیک به صفر باقی می‌ماند.

   تأخیر اثر: ۴ تا ۵ سال تا آغاز صادرات تجاری (تکمیل خط لوله در ۱۹۱۲-۱۹۱۳).منبع: Encyclopaedia Britannica
3. ··۱۹۳۳تجدید مذاکره امتیاز نفتی دارسیهمبستگیعلیت مورد انتظار

   قرارداد شصت‌ساله جدید با شرکت نفت انگلیس و پارس که در 28 مه به تصویب مجلس رسید و روز بعد مورد تأیید سلطنتی قرار گرفت، مساحت امتیاز را سه‌چهارم کاهش داد و حق‌الامتیاز ثابتی به ازای هر تن به‌علاوه 20 درصد از سود تقسیمی شرکت را برای ایران تضمین کرد.

   چرایی این پیوند: با کاهش سه‌چهارم مساحت امتیاز و تضمین شرایط حق‌الامتیاز ثابت، توافق ۱۹۳۳ سهم رانت نفتی در اقتصاد را برای دهه‌های بعد شکل داد.

   ملاحظه: برای این دوره داده تولید یا تولید ناخالص داخلی وجود ندارد؛ اثر از ساختار سری‌های بعدی استنباط می‌شود.

   تأخیر اثر: چند دههمنبع: Encyclopaedia Britannica
4. 02۱۹۴۱اشغال ایران توسط بریتانیا و شورویهمبستگیعلیت مورد انتظار

   بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی به‌طور مشترک برای تأمین امنیت خطوط تدارکاتی نفت و دالان ایران به کشور حمله کردند؛ رضاشاه به نفع پسرش محمدرضا پهلوی از سلطنت کناره‌گیری کرد.

   چرایی این پیوند: تأمین امنیت خطوط تأمین نفت و دالان ایران، هدف صریح تهاجم مشترک بریتانیا و شوروی بود که بخش نفت ایران را تحت کنترل مستقیم متفقین در دوران جنگ قرار داد.

   ملاحظه: برای این دوره داده تولید وجود ندارد؛ این اثر در روایت‌های تاریخی مستند است، نه در سری نموداری.

   تأخیر اثر: بی‌درنگمنبع: Encyclopaedia Britannica
5. 03۱۹۵۱ملی شدن صنعت نفتهمبستگیعلیت مورد انتظار

   مجلس شورای ملی به ملی شدن شرکت نفت ایران و انگلیس در دوران نخست‌وزیری محمد مصدق رأی داد؛ به دنبال آن شرکت ملی نفت ایران تأسیس شد.

   چرایی این پیوند: ملی‌شدن به رهبری مصدق و تحریم بین‌المللی به‌رهبری شرکت نفت ایران و انگلیس که به دنبال آن آمد، باعث سقوط تولید و درآمد صادراتی نفت ایران به کسری از سطح پیش از ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۳-۵۴ شد.

   ملاحظه: برای ۱۹۵۱-۱۹۵۴ سری سالانه تولید یا تولید ناخالص داخلی وجود ندارد؛ این اثر در روایت تاریخی مستند است، نه در خود داده نموداری.

   تأخیر اثر: بی‌درنگ، به مدت حدود ۳ سالمنبع: CIA National Intelligence Survey 33: Iran — The Economy
6. ··۱۹۵۳کودتای 28 مرداد 1332همبستگیعلیت مورد انتظار

   کودتایی با پشتیبانی سازمان سیا و ام‌آی۶ نخست‌وزیر مصدق را برکنار و اختیارات اجرایی شاه را بازگرداند و به بن‌بست ملی شدن نفت پایان داد.

   چرایی این پیوند: کودتایی که مصدق را برکنار کرد به بن‌بست ملی‌شدن پایان داد و راه سیاسی را برای قرارداد کنسرسیوم ۱۹۵۴ هموار کرد که تولید و درآمد نفتی ایران را احیا کرد.

   ملاحظه: خود کودتا تولید را جابه‌جا نکرد؛ مانع سیاسی توافقی را برداشت که این کار را انجام داد.

   تأخیر اثر: حدود ۱ سال تا قرارداد کنسرسیوممنبع: Foreign Relations of the United States (State Dept. Office of the Historian)
7. 04۱۹۵۴قرارداد کنسرسیوم نفتیهمبستگیعلیت مورد انتظار

   کنسرسیومی از شرکت‌های بزرگ نفتی غربی عملیات نفتی ایران را بر اساس قراردادی مبتنی بر تقسیم سود از سر گرفت و به مناقشه ملی شدن نفت پایان داد.

   چرایی این پیوند: کنسرسیوم شرکت‌های بزرگ نفتی غربی عملیات نفتی ایران را تحت یک توافق تقسیم سود از سر گرفت و پس از تعطیلی ۱۹۵۱-۱۹۵۴، تولید را به‌سرعت احیا و سپس رشد داد.

   ملاحظه: برای سال‌های بلافصل بازیابی، داده تولید سالانه وجود ندارد؛ به‌صورت تاریخی مستند است.

   تأخیر اثر: ۱ تا ۳ سال تا بازیابی کاملمنبع: Encyclopaedia Iranica
8. ··۱۹۶۰تأسیس اوپک با عضویت بنیان‌گذار ایرانهمبستگیعلیت مورد انتظار

   ایران، عراق، کویت، عربستان سعودی و ونزوئلا سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) را در کنفرانس بغداد (19 تا 23 شهریور 1339) برای هماهنگی سیاست‌های نفتی اعضا و مقابله با کاهش یک‌جانبه قیمت‌های اعلامی توسط شرکت‌های بزرگ نفتی غربی تأسیس کردند؛ نماینده ایران، فؤاد روحانی، نخستین دبیرکل اوپک شد.

   چرایی این پیوند: عضویت مؤسس ایران در اوپک، که برای مقابله با کاهش یک‌جانبه قیمت‌های اعلامی توسط شرکت‌های بزرگ غربی و هماهنگی سیاست نفتی اعضا تأسیس شد، قدرت چانه‌زنی بلندمدت ایران بر قیمت‌گذاری نفت و سهمیه تولید را شکل داد.

   ملاحظه: اثر اوپک بر تولید یا رانت هر عضو منفرد به‌شدت با تقاضای جهانی، عرضه غیراوپک و سیاست داخلی خود آن عضو درهم‌تنیده است.

   تأخیر اثر: چند سال تا چند دهه (به‌ویژه پس از ۱۹۷۳)منبع: United Nations Treaty Series -- OPEC founding resolutions (Vol. 443, No. 6363)
9. 05۱۹۸۶سقوط قیمت نفت در سال 1986همبستگیعلیت مورد انتظار

   عربستان سعودی نقش تولیدکننده تعادل‌بخش را کنار گذاشت؛ قیمت نفت از حدود 27 دلار به کمتر از 10 دلار در هر بشکه سقوط کرد و فشار بر تمام اقتصادهای صادرکننده نفت این پایگاه داده (عربستان سعودی، ونزوئلا، شوروی، ایران) وارد آورد.

   چرایی این پیوند: کنارگذاشتن نقش تولیدکننده تعادل‌بخش توسط عربستان سعودی قیمت نفت را در سال ۱۹۸۶ از حدود ۲۷ دلار به کمتر از ۱۰ دلار در هر بشکه سقوط داد و سهم رانت نفتی از تولید ناخالص داخلی ایران را در بحبوحه جنگ به شدت کاهش داد.

   ملاحظه: درآمد نفتی ایران در سال ۱۹۸۶ همچنین متاثر از محدودیت‌های تولید دوران جنگ و اختلافات سهمیه‌ای اوپک مختص ایران بود، نه فقط سقوط جهانی قیمت.

   تأخیر اثر: بلافاصله، در همان سال مالی.منبع: US Energy Information Administration
10. 06۲۰۰۳ابرچرخه کالایی دهه ۲۰۰۰همبستگیعلیت مورد انتظار

    رونق زیرساختی چین پس از پیوستن به سازمان تجارت جهانی در ۲۰۰۱، همراه با رشد قوی اقتصاد جهانی، شاخص قیمت کالای صندوق بین‌المللی پول را از ژانویه ۲۰۰۰ تا میانه ۲۰۰۸ نزدیک به چهار برابر افزایش داد؛ قیمت نفت خام از حدود ۳۰ دلار در هر بشکه در ۲۰۰۳ به رکورد ۱۴۷ دلار در ۱۱ ژوئیه ۲۰۰۸ رسید و برای هر صادرکننده نفتی در این پایگاه داده (ایران، عربستان سعودی، ونزوئلا، روسیه) بادآورده مالی پایداری فراهم کرد، پیش از آن‌که بحران مالی جهانی این چرخه را ناگهان پایان دهد.

    چرایی این پیوند: قیمت نفت خام از حدود ۳۰ دلار در سال ۲۰۰۳ به رکورد ۱۴۷ دلار در میانه سال ۲۰۰۸ تقریبا پنج برابر شد و مستقیما سهم رانت نفتی از تولید ناخالص داخلی ایران را به بالاترین سطح دوران پس از انقلاب رساند.

    ملاحظه: حجم تولید خود ایران (که به دلیل کمبود سرمایه‌گذاری و بعدها تحریم محدود شده بود) نیز بر این سهم اثر می‌گذارد، نه فقط قیمت.

    تأخیر اثر: بلافاصله، در همان سال.منبع: US Energy Information Administration
11. ··۲۰۰۳آغاز جنگ عراقهمبستگیعلیت مورد انتظار

    حمله به رهبری آمریکا تقریباً 2 میلیون بشکه در روز از تولید نفت عراق را متوقف کرد؛ قیمت‌های جهانی نفت خام به سمت 40 دلار جهش کرد پیش از آنکه عربستان سعودی و دیگر اعضای اوپک تولید را برای جبران این کاهش افزایش دهند، و میانگین قیمت در کل سال 2003 به 30 دلار در هر بشکه رسید (19 درصد بالاتر از سال 2002).

    چرایی این پیوند: حمله نظامی با حذف حدود دو میلیون بشکه در روز از عرضه نفت عراق، قیمت نفت جهانی را به طور موقت به نزدیک ۴۰ دلار رساند، پیش از آنکه جبران عرضه توسط عربستان و اوپک میانگین سال ۲۰۰۳ را به حدود ۳۰ دلار برساند؛ افزایشی نسبتا کوچک که بر روند صعودی گسترده‌تر ابرچرخه کالایی و سهم رانت نفتی ایران افزوده شد.

    ملاحظه: این سهمی کوچک و کوتاه‌مدت در مقایسه با ابرچرخه کالایی چندساله‌ای است که پیش‌تر آغاز شده بود.

    تأخیر اثر: چند هفته تا چند ماه.منبع: Middle East Research and Information Project (MERIP)
12. 07۲۰۰۸بحران مالی جهانی؛ فروپاشی بانک لمان برادرزهمبستگیعلیت مورد انتظار

    رکود جهانی هماهنگی را برانگیخت؛ قیمت نفت طی چند ماه از حدود 147 به حدود 40 دلار در هر بشکه سقوط کرد و به‌طور همزمان تمام صادرکنندگان نفت این پایگاه داده را متأثر ساخت، در حالی که اقتصادهای اروپایی متکی به اعتبار (اسپانیا، پرتغال، یونان) وارد بحران‌های طولانی‌مدت شدند.

    چرایی این پیوند: قیمت نفت ظرف چند ماه پس از فروپاشی لمان از حدود ۱۴۷ دلار به حدود ۴۰ دلار سقوط کرد و سهم رانت نفتی از تولید ناخالص داخلی ایران را در اوج رونق پیشین به شدت کاهش داد.

    ملاحظه: بازگشت قیمت نفت طی سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۰ نسبتا سریع بود، بنابراین اثر آن بر سری سالانه تولید ناخالص داخلی در برخی سال‌ها شدیدتر از سال‌های دیگر است.

    تأخیر اثر: بلافاصله، ظرف چند ماه.منبع: Federal Reserve History
13. 08۲۰۱۰اجرای قانون هدفمندسازی یارانه‌هاهمبستگیعلیت مورد انتظار

    قیمت حامل‌های انرژی 3 تا 9 برابر و قیمت نان دو برابر شد؛ حدود 90 درصد خانوارها در برنامه ماهانه یارانه نقدی (حدود 45 دلار به ازای هر نفر) ثبت‌نام شدند، یکی از بزرگ‌ترین طرح‌های انتقال نقدی بدون شرط در جهان که در سال 2010 حدود 10 درصد تولید ناخالص داخلی هزینه در برداشت.

    چرایی این پیوند: افزایش سه تا نه برابری قیمت سوخت با هدف کاهش رشد تقاضای داخلی سوخت انجام شد و اثر آن در مصرف داخلی فرآورده‌های نفتی مشهود است.

    ملاحظه: رشد جمعیت و ناوگان خودرو هم‌زمان به افزایش مصرف دامن می‌زد، بنابراین اصلاح یارانه‌ها روند مصرف را کند کرد نه معکوس.

    تأخیر اثر: بلافاصله تا دو سالمنبع: IMF Working Paper — Iran: The Chronicles of the Subsidy Reform
14. ··۲۰۱۱آغاز بهار عربیهمبستگیعلیت مورد انتظار

    اعتراضاتی که از دی 1389 در تونس آغاز شد به سراسر خاورمیانه و شمال آفریقا گسترش یافت؛ اختلال تولید ناشی از آن (بیش از 2 میلیون بشکه در روز از دست‌رفته در لیبی، سوریه، یمن، تونس و سودان) نفت خام برنت را تا فروردین 1390 از 92 به 120 دلار در هر بشکه رساند که موقعیت مالی عربستان سعودی را بهبود بخشید و در عین حال عرضه نفت منطقه‌ای را بی‌ثبات کرد.

    چرایی این پیوند: بیش از دو میلیون بشکه در روز از تولید منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (لیبی، سوریه، یمن) مختل شد و قیمت نفت برنت را تا آوریل ۲۰۱۱ از ۹۲ به ۱۲۰ دلار رساند؛ بادی موافق برای سهم رانت نفتی ایران از تولید ناخالص داخلی، هرچند خود ایران در همان سال با تشدید تحریم‌های غربی مواجه بود.

    ملاحظه: تشدید همزمان تحریم‌های هسته‌ای بر صادرات نفت خود ایران، جداسازی منفعت قیمتی از افت حجمی که ایران خود از سال ۲۰۱۲ تجربه کرد را دشوار می‌سازد.

    تأخیر اثر: در همان سال.منبع: US Energy Information Administration
15. 09۲۰۱۴سقوط قیمت نفت در سال‌های 2014-2016همبستگیعلیت مورد انتظار

    قیمت نفت از حدود 115 به زیر 30 دلار در هر بشکه در پی رشد عرضه نفت شیل آمریکا و تصمیم اوپک به عدم کاهش تولید سقوط کرد؛ عاملی اصلی در بحران‌های بعدی ونزوئلا و روسیه و شوکی مالی برای عربستان سعودی و ایران.

    چرایی این پیوند: قیمت نفت بین میانه سال ۲۰۱۴ و اوایل سال ۲۰۱۶ از حدود ۱۱۵ به کمتر از ۳۰ دلار سقوط کرد، شوکی مالی مستقیم و شدید که سهم رانت نفتی از تولید ناخالص داخلی ایران را درست در زمانی که تحریم‌ها نیز حجم صادرات را محدود کرده بودند به شدت کاهش داد.

    ملاحظه: افت حجم صادرات ناشی از تحریم و سقوط قیمت در این دوره همزمان رخ داد و جداسازی اثر قیمت به تنهایی را دشوار می‌کند.

    تأخیر اثر: بلافاصله، ظرف چند ماه.منبع: US Energy Information Administration
16. 10۲۰۱۵امضای برجام (توافق هسته‌ای ایران)همبستگیعلیت مورد انتظار

    ایران و کشورهای 1+5 برنامه جامع اقدام مشترک را در وین نهایی کردند که در ازای رفع تحریم‌های هسته‌ای سازمان ملل، اتحادیه اروپا و آمریکا، محدودیت‌هایی بر برنامه هسته‌ای اعمال می‌کرد؛ پس از آغاز اجرای تأییدشده توسط آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در دی 1394، حدود 100 میلیارد دلار از دارایی‌های منجمد ایران آزاد شد.

    چرایی این پیوند: لغو تحریم‌ها از ژانویه ۲۰۱۶ به ایران اجازه داد صادرات نفت خود را ظرف یک سال تقریبا دو برابر کند و مستقیما سهم سوخت از صادرات کالایی را افزایش داد.

    ملاحظه: بازیابی حجم صادرات همچنین به دلیل کمبود سرمایه‌گذاری بالادستی پس از سال‌ها کم‌سرمایه‌گذاری محدود شد، بنابراین این بازگشت به اندازه‌ای که صرفا لغو تحریم پیش‌بینی می‌کرد کامل نبود.

    تأخیر اثر: شش تا دوازده ماه (اجرا از ژانویه ۲۰۱۶ آغاز شد).منبع: European External Action Service
17. 11۲۰۱۸خروج آمریکا از برجامهمبستگیعلیت مورد انتظار

    رئیس‌جمهور ترامپ خروج آمریکا از توافق هسته‌ای ایران را اعلام و بازگرداندن مرحله‌ای تمام تحریم‌های لغوشده در 2015-2016 را دستور داد، با «بازگشت کامل» مؤثر از 14 آبان 1397، که چارچوب رفع تحریم 2015 را وارونه کرد و بخش‌های نفت و بانکداری ایران را دوباره از نظام دلار جدا ساخت.

    چرایی این پیوند: بازگشت تحریم‌ها از نوامبر ۲۰۱۸ صادرات نفت ایران را ظرف یک سال حدود دو سوم کاهش داد، سقوطی مستقیم و به‌خوبی مستندشده در سهم سوخت از صادرات کالایی.

    ملاحظه: کاستی خاصی وجود ندارد: هم سازوکار (تحریم‌های ثانویه آمریکا بر خریداران نفت) و هم داده‌های صادراتی به‌خوبی مستند و از نظر زمان‌بندی همسو هستند.

    تأخیر اثر: ظرف شش ماه پس از بازگشت تحریم‌ها در نوامبر ۲۰۱۸.منبع: OFAC — May 2018 Guidance on Reimposing Certain Sanctions with Respect to Iran
18. 12۲۰۲۰اعلام همه‌گیری کووید-19همبستگیعلیت مورد انتظار

    اعلام سازمان جهانی بهداشت قرنطینه‌های همزمان جهانی، سقوط تقاضای نفت (نفت خام تگزاس در 31 فروردین 1399 برای مدت کوتاهی با قیمت منفی معامله شد) و محرک‌های مالی و پولی بی‌سابقه را در تمام کشورهای این پایگاه داده برانگیخت.

    چرایی این پیوند: قرنطینه‌های همزمان جهانی و سقوط تقاضای نفت، رشد اقتصادی ایران را در سال ۲۰۲۰ کاهش داد، علاوه بر رکود ناشی از تحریم که پیش‌تر آغاز شده بود.

    ملاحظه: تحریم‌ها پیش از سال ۲۰۲۰ نیز عامل غالب رکود اقتصاد ایران بودند، بنابراین تفکیک سهم افزوده همه‌گیری از رکود مستمر ناشی از تحریم دشوار است.

    تأخیر اثر: در همان سال.منبع: World Health Organization
19. ··۲۰۲۰معامله منفی قراردادهای آتی نفت تگزاسهمبستگیعلیت مورد انتظار

    سقوط تقاضا ناشی از کووید-19 همراه با جنگ قیمتی عربستان سعودی و روسیه در اسفند 1398 و پر شدن تقریباً کامل ظرفیت ذخیره‌سازی در قطب کوشینگ اوکلاهاما، قرارداد آتی ماه مه نفت خام تگزاس آمریکا را به تسویه‌ای بی‌سابقه معادل منفی 37.63 دلار در هر بشکه رساند، برجسته‌ترین نقطه داده تک منفرد شوک تقاضای نفت دوران همه‌گیری.

    چرایی این پیوند: ثبت قیمت منفی نفت وست‌تگزاس شاخص‌ترین داده منفرد سقوط گسترده‌تر تقاضای نفت در همه‌گیری سال ۲۰۲۰ بود که سهم رانت نفتی ایران را نیز در آن سال تحت فشار قرار داد.

    ملاحظه: این رویداد یک‌روزه در یک قرارداد آتی آمریکایی را نمی‌توان از سقوط گسترده‌تر سالانه قیمت نفت که پیشتر ذیل رویداد همه‌گیری کووید-۱۹ ثبت شده جدا کرد؛ آن را باید زمینه‌ای توضیحی در نظر گرفت نه محرکی مستقل.

    تأخیر اثر: همان فصل.منبع: US Energy Information Administration
20. ··۲۰۲۲حمله روسیه به اوکراینهمبستگیعلیت مورد انتظار

    این حمله تحریم‌های گسترده غربی علیه روسیه، شوک جهانی قیمت انرژی به سود دیگر صادرکنندگان نفت و گاز (ایران، عربستان سعودی، ونزوئلا که تا حدی مجدداً از سوی غرب برای تأمین عرضه مورد توجه قرار گرفت) و افزایش تورم اروپا که اسپانیا، پرتغال و یونان را متأثر کرد، به دنبال داشت.

    چرایی این پیوند: تحریم‌های گسترده غربی بر انرژی روسیه قیمت جهانی نفت و گاز را در سال ۲۰۲۲ به شدت افزایش داد، عوایدی بادآورده که به سهم رانت نفتی ایران از تولید ناخالص داخلی سود رساند، حتی در سایه رژیم تحریمی جداگانه خود ایران.

    ملاحظه: حجم صادرات خود ایران در تمام این مدت تحت محدودیت تحریم باقی ماند، بنابراین عواید بادآورده قیمتی نتوانست به همان نسبتی که برای صادرکنندگان غیرتحریمی رخ داد، به افزایش درآمد تبدیل شود.

    تأخیر اثر: ظرف چند ماه.منبع: OFAC — Russia-related sanctions

قوانین مرتبط

قوانین مرتبط با این سنجه. همبستگی یعنی این قانون تا چه اندازه با روند این سنجه همراه است، و علیت مورد انتظار یعنی تا چه اندازه انتظار داریم که این قانون نمودار را جابه‌جا کرده باشد. هیچ‌کدام ادعای اثبات نیست.

1. ۲۰۰۱همبستگیعلیت مورد انتظاررأي شماره 34 مورخ 1380 02 09 هيئت عمومي ... ند 43 ـ 4 آيين نامه تكميلي تعرفه هاي برق

   چرایی این پیوند: این رأی دیوان عدالت اداری به بندی از مقررات تکمیلی تعرفه برق پرداخت، اصلاحی حقوقی محدود در چارچوب تعیین تعرفه و نه خود تغییر نرخ.

   ملاحظه: در این پایگاه داده هیچ سری قیمت یا تعرفه برق وجود ندارد؛ پیوند به دسته کلی انرژی به‌عنوان نزدیک‌ترین حوزه موجود برقرار شده و اثر خود این رأی بر هر سری قیمتی قابل تفکیک نیست.

   تأخیر اثر: هرگونه اثر بلافاصله پس از اجرای رأی محقق می‌شود.
2. ۲۰۰۵همبستگیعلیت مورد انتظارآيين نامه اجرايي بند ث تبصره 11 قانون بودجه سال 1384 كل كشور

   این آیین‌نامه مصوب سال ۱۳۸۴ شرکت ملی نفت ایران را موظف به احداث ۴۰۰ جایگاه عرضه گاز طبیعی فشرده (CNG) می‌کند، سود بازرگانی واردات خودروهای دوگانه‌سوز را ۶۵ درصد و قطعات گازسوز را تنها ۵ درصد تعیین می‌نماید و برای هر خودرو دوگانه‌سوز حدود ۷۷۰ دلار کمک بلاعوض به خودروسازان پرداخت می‌کند تا مصرف بنزین به گاز طبیعی تبدیل شود.

   چرایی این پیوند: این آیین نامه اجرایی بند ث تبصره 11 قانون بودجه سال 1384، شرکت ملی نفت ایران را مکلف می کند تا پایان سال 400 جایگاه سوخت گاز طبیعی فشرده (CNG) در سراسر کشور احداث کند، ابزاری مستقیم در برنامه جایگزینی بنزین با گاز طبیعی در ناوگان خودرویی کشور.

   ملاحظه: اجرای واقعی احداث جایگاه ها سال ها از هدف 400 جایگاهی عقب ماند و روند مصرف بنزین و گاز طبیعی نیز از قیمت سوخت، رشد ناوگان خودرو و اصلاح یارانه ها متاثر است، بنابراین سهم مجزای این برنامه محدود است.

3. ۲۰۰۵همبستگیعلیت مورد انتظاررأي شماره 65 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در خصوص ابطال بخشنامه شماره 10/30/10870 مورخ 27/2/1379 (تعرفه شماره 3 توليد كشاورزي) وزارت نيرو

   چرایی این پیوند: این رأی دیوان عدالت اداری در سال ۲۰۰۵ به جدول شماره ۳ تعرفه وزارت نیرو، شامل قیمت‌گذاری برق و آب برای تولید کشاورزی، مربوط می‌شود، کانالی مستقیم برای هزینه نهاده بخش کشاورزی.

   ملاحظه: این سند تنها یکی از هزینه‌های نهاده متعدد از جمله کود، بذر، نیروی کار، سوخت و اعتبار را که ارزش افزوده کشاورزی را شکل می‌دهند تحت تأثیر قرار می‌دهد و اثر آن را نمی‌توان از شرایط اقلیمی، قیمت‌های جهانی و سیاست‌های گسترده‌تر بخش تفکیک کرد.

   تأخیر اثر: کوتاه تا میان‌مدت، در همان سال زراعی یا سال پس از آن.
4. ۲۰۰۶همبستگیعلیت مورد انتظاررأي شماره 210 هيأت عمومي ديوان عدالت ادا ... دستورالعمل شركت ملي پخش فرآورده هاي نفتي

   چرایی این پیوند: این رأی دیوان عدالت اداری در سال ۲۰۰۶ یکی از دستورالعمل‌های شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران را ابطال می‌کند و به قواعد حاکم بر توزیع و قیمت‌گذاری داخلی سوخت مربوط می‌شود.

   ملاحظه: این حکم ابطال یک دستورالعمل واحد است و ردپای آن در سری‌های مصرف یا تولید سوخت کشور را نمی‌توان از اثرات به‌مراتب بزرگ‌تر برنامه چندمرحله‌ای اصلاح یارانه‌ها در طول چند سال تفکیک کرد.

   تأخیر اثر: کوتاه، ظرف چند ماه پس از صدور رأی.
5. ۲۰۰۷همبستگیعلیت مورد انتظارقانون توسعه حمل و نقل عمومي و مديريت مصرف سوخت

   این قانون که در سال ۱۳۸۶ تصویب شد، دولت را موظف می‌کند حمل‌ونقل درون‌شهری و برون‌شهری را توسعه و مصرف سوخت را با اقداماتی مانند برقی کردن خطوط ریلی، ازرده‌خارج کردن خودروهای فرسوده، تبدیل خودروها به دوگانه‌سوز و ساخت آزادراه و پایانه‌های جدید مدیریت کند.

   چرایی این پیوند: قانون توسعه حمل‌ونقل عمومی و مدیریت مصرف سوخت مصوب ۱۳۸۶ به‌صراحت مصرف سوخت و بنزین داخلی را با الزام سرمایه‌گذاری در حمل‌ونقل عمومی و امکان سهمیه‌بندی هدف قرار می‌دهد و مقدمه مستقیم طرح سهمیه‌بندی بنزین اجراشده در همان سال است.

   ملاحظه: مصرف سوخت داخلی همچنین متأثر از رشد ناوگان خودرو، شهرنشینی و تغییرات بعدی سیاست قیمت و یارانه است که اثر مجزای این قانون را کمرنگ می‌کند.

   تأخیر اثر: اثرات آن ظرف همان سال با اجرای طرح سهمیه‌بندی ۱۳۸۶ آشکار شد
6. ۲۰۰۷همبستگیعلیت مورد انتظارآيين نامه اجرايي قانون اصلاح جداول شماره ... گاز خيز و شهرستانها و بخشهاي محروم كشور

   این آیین‌نامه که در تاریخ ۱۵ بهمن ۱۳۸۵ به تصویب هیأت وزیران رسید، دو درصد از درآمد حاصل از صادرات نفت خام و گاز طبیعی را تخصیص می‌دهد؛ یک‌سوم آن بر اساس سهم تولید به استان‌های نفت‌خیز و گازخیز و دوسوم آن به شهرستان‌ها و بخش‌های محروم بر اساس جمعیت و درجه محرومیت تعلق می‌گیرد، از جمله هزار میلیارد ریال برای گازرسانی روستایی در سال ۱۳۸۵.

   چرایی این پیوند: این آیین‌نامه مصوب ۲۰۰۷ قانون اصلاح جداول سهم مناطق گاز خیز و شهرستان‌ها و بخش‌های محروم را اجرایی می‌کند و بخشی از درآمد گاز طبیعی را به بودجه توسعه مناطق اختصاص می‌دهد.

   ملاحظه: این سند یک فرمول تخصیص درآمد منطقه‌ای است نه ابزار تولید یا قیمت‌گذاری، از این رو اثر آن بر مجموع‌های ملی انرژی یا مالی دولت غیرمستقیم و پراکنده است.

   تأخیر اثر: سالانه و همسو با چرخه بودجه.
7. ۲۰۰۸همبستگیعلیت مورد انتظارآيين نامه اجرايي قانون توسعه حمل ونقل عمومي و مديريت مصرف سوخت

   این آیین‌نامه که در سال ۱۳۸۷ تصویب شد، اقدامات لازم برای توسعه و نوسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی، از جمله گازسوز کردن اتوبوس‌ها و مدیریت مصرف سوخت وسایل نقلیه را همراه با ترتیبات تأمین مالی و الزامات کارایی سوخت و آلایندگی برای اپراتورهای حمل‌ونقل مشخص می‌کند.

   چرایی این پیوند: این آیین‌نامه، قانون توسعه حمل و نقل عمومی و مدیریت مصرف سوخت را اجرایی می‌کند، ابزاری سیاستی مستقیم که به صراحت هدف آن کاهش مصرف داخلی فرآورده‌های نفتی (بنزین و گازوییل) از طریق توسعه حمل و نقل عمومی و اعمال کنترل‌های مصرف است.

   ملاحظه: مصرف داخلی فرآورده‌های نفتی همچنین به شدت تحت تاثیر یارانه قیمت سوخت، رشد ناوگان خودرو و شهرنشینی قرار دارد و سهم مشخص این آیین‌نامه مدیریت حمل و نقل و سوخت به طور کامل از این عوامل دیگر قابل تفکیک نیست.

   تأخیر اثر: وقفه‌ای چندساله همراه با توسعه زیرساخت حمل و نقل عمومی و اجرای مقررات.
8. ۲۰۰۹همبستگیعلیت مورد انتظارآيين نامه نحوه تأمين برق و سوخت صنايع

   این آیین‌نامه در سال ۱۳۸۷ (۲۰۰۹) تصویب شد و وزارت صنایع را با همکاری وزارتخانه‌های نفت و نیرو موظف به تدوین راهنمای تأمین انرژی برای واحدهای صنعتی خارج از شهرک‌های صنعتی کرد، تأمین گاز طبیعی واحدهای گازسوز را بر عهده وزارت نفت گذاشت، رفتار یکسان در تحویل سوخت و یارانه بین نیروگاه‌های دولتی و غیردولتی را الزامی کرد و به واحدهای صنعتی اجازه داد از طریق احداث نیروگاه اختصاصی یا قرارداد دوجانبه با تولیدکنندگان غیردولتی برق موردنیاز خود را تأمین کنند.

   چرایی این پیوند: این آیین‌نامه سال ۱۳۸۸ ترتیبات تامین برق و سوخت واحدهای صنعتی را تعیین کرد، کانالی عملیاتی واقعی که بر تولید صنعتی و پایداری دسترسی به انرژی، که زیربنای بخش تولید است، اثر می‌گذارد.

   ملاحظه: ارزش افزوده صنعتی و شاخص‌های دسترسی به برق عمدتا تحت تأثیر سرمایه‌گذاری، تحریم‌ها و شرایط کلی‌تر عرضه انرژی هستند نه یک آیین‌نامه اداری واحد درباره ترتیبات تامین؛ اثر خاص آن قابل تفکیک نیست.

9. ۲۰۰۹همبستگیعلیت مورد انتظارآيين نامه از رده خارج كردن خودروهاي فرسوده

   این آیین‌نامه در سال ۱۳۸۷ (۲۰۰۹) تصویب شد و طرح اسقاط خودروهای فرسوده را برقرار کرد؛ طبق آن مالکان خودروهای سواری، کامیون، اتوبوس و تاکسی فرسوده در ازای دریافت گواهی اسقاط، کمک بلاعوض نقدی و تسهیلات بانکی یارانه‌دار برای خرید خودروی نو دریافت می‌کنند و واردکنندگان نیز به نسبت گواهی‌های اسقاط ارائه‌شده از تخفیف حقوق ورودی برخوردار می‌شوند.

   چرایی این پیوند: از رده خارج کردن خودروهای قدیمی و کم‌بازده کانالی فرعی است که می‌تواند مصرف بنزین و فرآورده‌های نفتی کشور را کاهش دهد.

   ملاحظه: مصرف فرآورده‌های نفتی عمدتا تحت تاثیر قیمت‌های یارانه‌ای سوخت و رشد ناوگان خودروست و اثر مجزای برنامه اسقاط بر مصرف کل احتمالا کوچک و به سختی قابل شناسایی است.

   تأخیر اثر: تدریجی، متناسب با سرعت اجرای برنامه اسقاط.
10. ۲۰۱۰همبستگیعلیت مورد انتظارآيين نامه اجرايي ماده 8 قانون هدفمند كردن يارانه ها

    این آیین‌نامه که در سال ۱۳۸۹ تصویب شد، ماده ۸ قانون هدفمند کردن یارانه‌ها را اجرایی می‌کند و از محل منابع اصلاح یارانه‌ها، کمک بلاعوض، یارانه سود تسهیلات و وجوه اداره شده را به بسته‌های حمایتی صنعت و معدن، کشاورزی، حمل‌ونقل، نان صنعتی، صادرات غیرنفتی، خدمات الکترونیکی و بهینه‌سازی مصرف انرژی در پتروشیمی، پالایشگاه‌ها و صنعت آب و برق اختصاص می‌دهد.

    چرایی این پیوند: برنامه اصلاحات یارانه‌ای که این آیین‌نامه اجرا می‌کند، مستقیماً با افزایش قیمت سوخت به سمت سطوح بین‌المللی، مصرف انرژی داخلی را هدف قرار داد.

    ملاحظه: مصرف سوخت داخلی همچنین متأثر از رشد ناوگان خودرو، شهرنشینی و دوره‌های بعدی بازگشت یارانه‌هاست که اثر مجزای این آیین‌نامه را کمرنگ می‌کند.

11. ۲۰۱۰همبستگیعلیت مورد انتظارآيين نامه اجرايي ماده 5 قانون توسعه حمل و نقل عمومي و مديريت مصرف سوخت - مصوب 1386

    این آیین‌نامه در ۹ فروردین ۱۳۸۹ تصویب شد و دستگاه‌های مسئول، از جمله پلیس راهور، پزشکی قانونی، وزارت بهداشت و سازمان راهداری، را موظف کرد آمار تصادفات، کشته‌شدگان، مجروحان و طول راه‌های کشور را به‌صورت دوره‌ای جمع‌آوری و در قالب شاخص‌های ایمنی راه به دبیرخانه کمیسیون ایمنی راه‌ها گزارش دهند.

    چرایی این پیوند: آیین نامه اجرایی ماده ۵ قانون توسعه حمل و نقل عمومی و مدیریت مصرف سوخت مصوب ۱۳۸۹، ابزاری مستقیم برای مدیریت تقاضای سوخت است که در آغاز دوره اصلاح بزرگ یارانه ها تصویب شد و مستقیماً بر مصرف داخلی فرآورده های نفتی اثر دارد.

    ملاحظه: مصرف داخلی سوخت همچنین تابع جمعیت، رشد ناوگان خودرو و اثر بسیار بزرگ تر تغییرات قیمتی همزمان قانون هدفمندی یارانه هاست، بنابراین سهم مجزای این آیین نامه به سختی قابل تفکیک است.

    تأخیر اثر: واکنش رفتاری مصرف سوخت معمولاً طی یک تا دو سال پس از اجرا نمایان می شود.
12. ۲۰۱۱همبستگیعلیت مورد انتظارآيين نامه اجرايي ماده 6 قانون هدفمند كردن يارانه ها

    این آیین‌نامه در سال ۱۳۹۰ به تصویب رسید و ماده ۶ قانون هدفمند کردن یارانه‌ها را در حوزه نان اجرایی کرد، با تعیین نرخ سود تسهیلات بانکی حداقل هفت درصد برای واحدهای تولید صنعتی نان و تخصیص بخشی از منابع هدفمندی یارانه‌ها برای جبران خسارت نانوایی‌های سنتی که تعطیل می‌شوند.

    چرایی این پیوند: با افزایش شدید قیمت سوخت و گاز یارانه‌ای، این اصلاح مستقیماً رفتار مصرف انرژی داخلی را هدف قرار داد.

    ملاحظه: مصرف همچنین به رشد اقتصادی، اندازه ناوگان خودرو و شرایط آب‌وهوایی واکنش نشان می‌دهد؛ اثر خاص کاهش تقاضای این اصلاح به‌طور کامل در این سری‌ها قابل تفکیک نیست.

    تأخیر اثر: آنی تا کوتاه‌مدت
13. ۲۰۱۵همبستگیعلیت مورد انتظاراصلاح ماده 2 آيين نامه اجرايي قانون استقلال شركت هاي توزيع نيروي برق در استان ها

    چرایی این پیوند: آیین‌نامه استقلال شرکت‌های توزیع نیروی برق استانی از شرکت مادرتخصصی را اصلاح می‌کند و بر کارایی رسانش و صورتحساب برق به مصرف‌کنندگان نهایی اثرگذار است.

    ملاحظه: تغییری در حاکمیت شرکتی شرکت‌های توزیع است، تلفات انتقال و نرخ دسترسی عمدتا از سطح سرمایه‌گذاری و تعرفه‌های یارانه‌ای متاثر می‌شود، بنابراین اثر مستقل این اصلاح کوچک است.

    تأخیر اثر: چندساله، متناسب با اثرگذاری تغییرات حاکمیتی بر عملیات.
14. ۲۰۱۶همبستگیعلیت مورد انتظارآيين نامه اجرايي ماده 52 قانون اصلاح الگوي مصرف انرژي

    این آیین‌نامه در سال ۱۳۹۵ (۲۰۱۶) تصویب شد و برای توسعه واحدهای تولید همزمان برق و حرارت، به مالکان این واحدها اجازه فروش برق مازاد به شبکه سراسری داد، وزارت نیرو را به خرید این برق موظف کرد و وزارت نفت را به تعیین کنتور و تعرفه جداگانه گاز برای این واحدها مکلف ساخت؛ منابع مالی اجرای آن از محل ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر تأمین می‌شود.

    چرایی این پیوند: این آیین‌نامه ماده ۵۲ قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی را اجرایی می‌کند، چتر حقوقی اصلاحات یارانه و قیمت‌گذاری انرژی در ایران؛ این قانون به طور مستقیم شدت مصرف انرژی کشور و مصرف فرآورده‌های نفتی را هدف قرار می‌دهد، شاخص‌های کلیدی که هر بررسی از مسیر مصرف انرژی ایران باید به آن بپردازد.

    ملاحظه: مصرف انرژی همچنین به شدت تحت تاثیر سطح قیمت‌هایی که جداگانه در بخشنامه‌های اصلاح یارانه تعیین می‌شود، رشد جمعیت و ناوگان خودرو و ساختار صنعتی قرار دارد و سهم مشخص مفاد ماده ۵۲ (عمدتا استانداردهای ساختمانی و لوازم خانگی) از اقدامات گسترده‌تر قیمتی این قانون قابل تفکیک نیست.

    تأخیر اثر: وقفه‌ای چندساله همراه با توسعه استانداردها و اجرای آنها.
15. ۲۰۲۵همبستگیعلیت مورد انتظاربخشنامه وزارت نيرو در خصوص تعرفه هاي برق و شرايط عمومي آنها

    این بخشنامه که وزارت نیرو در فروردین ۱۴۰۴ صادر کرد، جدول تعرفه پلکانی برق و شرایط عمومی آن را برای مشترکان خانگی، عمومی، کشاورزی و صنعتی از ابتدای خرداد ۱۴۰۴ تعیین می‌کند و قیمت‌ها را بر اساس مناطق گرمسیری و سطح مصرف پلکان‌بندی می‌کند.

    چرایی این پیوند: این بخشنامه وزارت نیرو تعرفه‌های برق و شرایط عمومی تأمین برق را برای سال ۲۰۲۵ تعیین می‌کند، ابزار اداری مستقیمی که قیمت برق خانگی و صنعتی را مشخص می‌کند و به نوبه خود الگوهای مصرف ثبت‌شده در آمار انرژی را شکل می‌دهد.

    ملاحظه: در این پایگاه داده سری قیمت برق وجود ندارد، فقط شاخص‌های فیزیکی تولید و مصرف موجود است؛ اثر قیمتی این بخشنامه به‌طور مستقیم قابل مشاهده نیست و مصرف نیز تحت تأثیر آب‌وهوا، درآمد و فعالیت صنعتی قرار دارد.

    تأخیر اثر: واکنش مصرف به تغییر تعرفه معمولاً در همان سال صورتحساب نمایان می‌شود.