اشتغال به تفکیک بخش، تجزیه 14 بخشی، تعداد مطلق شاغلان (1956-2011)_

رویدادها

1. ··۱۹۶۲تصویب مرحله نخست قانون اصلاحات ارضیهمبستگیعلیت مورد انتظار

   دولت نخست‌وزیر علی امینی، از طریق وزیر کشاورزی حسن ارسنجانی، قانون اصلاحات ارضی را تصویب کرد که مالکیت فردی زمین را به یک روستا محدود و فروش زمین‌های مازاد به کشاورزان مستأجر با قیمت‌های کنترل‌شده را الزامی می‌کرد؛ این اقدام آغازین بعدها در برنامه انقلاب سفید گنجانده شد.

   چرایی این پیوند: با تغییر نظام مالکیت زمین و توان اقتصادی خرده‌مالکان، این اصلاحات به کاهش بلندمدت سهم اشتغال کشاورزی کمک کرد، چرا که نیروی کار روستایی جابه‌جاشده به سمت شهرها و صنعت روی آورد.

   ملاحظه: این جابه‌جایی بخشی روندی چند دهه‌ای است که عمدتاً ناشی از صنعتی‌شدن و شهرنشینی است، نه صرفاً اصلاحات ارضی.

   تأخیر اثر: با تأخیر طولانی، طی دو دهه بعد رخ داد.منبع: The Cambridge History of Iran - Land Reform in Iran
2. ··۱۹۶۳آغاز انقلاب سفیدهمبستگیعلیت مورد انتظار

   همه‌پرسی شاه بسته‌ای از اصلاحات از جمله اصلاحات ارضی، ملی شدن جنگل‌ها و سهیم شدن کارگران صنعتی در سود را تصویب کرد.

   چرایی این پیوند: اصلاحات ارضی و مشارکت در سود صنایع در کنار هم، جابه‌جایی نیروی کار از کشاورزی به صنعت و خدمات را تسریع کردند.

   ملاحظه: این جابه‌جایی بخشی روندی ساختاری و بلندمدت است که علل متعددی فراتر از بسته اصلاحات دارد.

   تأخیر اثر: با تأخیر طولانی، طی چند دهه.منبع: Encyclopaedia Britannica
3. ··۱۹۶۳تصویب قانون سهیم شدن کارگران در سود صنایعهمبستگیعلیت مورد انتظار

   به‌عنوان یکی از شش اصل انقلاب سفید که در همه‌پرسی ملی تصویب شد، به کارگران و کارکنان بنگاه‌های بزرگ خصوصی 20 درصد از سود خالص تعلق گرفت؛ مجموع پرداخت‌های سهم سود بین سال‌های 1963 تا 1975، 128 برابر افزایش یافت.

   چرایی این پیوند: این قانون با افزایش بازده اشتغال رسمی صنعتی، بخشی از زمینه رشد سهم اشتغال صنعتی در دهه‌های بعد بود.

   ملاحظه: رشد اشتغال صنعتی عمدتاً ناشی از خود سرمایه‌گذاری صنعتی بود نه قاعده مشارکت در سود، و این کانال را نمی‌توان در سری سهم اشتغال جدا کرد.

   تأخیر اثر: با تأخیر طولانی، طی چند دهه.منبع: Encyclopaedia Britannica (White Revolution)
4. ··۱۹۷۸اعتصاب کارگران نفت اقتصاد را فلج می‌کندهمبستگیعلیت مورد انتظار

   کارگران پالایشگاه‌های نفت ملی‌شده از اواخر مهر 1357 با خواست آزادی زندانیان سیاسی دست به اعتصاب زدند؛ تا آبان اعتصاب سراسری پالایشگاه‌ها، بانک‌ها، بنادر و کارخانه‌ها را تعطیل کرد و تولید نفت را از حدود 6 میلیون به 1.5 میلیون بشکه در روز کاهش داد که برآورد می‌شد روزانه 60 میلیون دلار برای دولت هزینه داشت.

   چرایی این پیوند: این اعتصاب نمادی از وزن سیاسی و اقتصادی نامتناسب بخش نفت در برابر سهم اشتغال نسبتاً کوچک آن بود.

   ملاحظه: یک اعتصاب واحد سری سهم اشتغال چند دهه‌ای را به هیچ شکل قابل مشاهده‌ای جابه‌جا نمی‌کند.

   تأخیر اثر: در این سری قابل مشاهده نیست.منبع: Brookings Institution -- What Iran's 1979 Revolution Meant for US and Global Oil Markets

قوانین مرتبط

قوانین مرتبط با این سنجه. همبستگی یعنی این قانون تا چه اندازه با روند این سنجه همراه است، و علیت مورد انتظار یعنی تا چه اندازه انتظار داریم که این قانون نمودار را جابه‌جا کرده باشد. هیچ‌کدام ادعای اثبات نیست.

1. ۱۹۷۱همبستگیعلیت مورد انتظارقانون تعاوني نمودن توليد و يكپارچه شدن ا ... تعاوني نمودن توليد و يكپارچه شدن اراضي

   مصوب ۱۳۵۰ در ادامه برنامه اصلاحات ارضی، این قانون یکپارچه‌سازی قطعات کوچک و پراکنده اراضی کشاورزی مشمول اصلاحات ارضی را در قالب واحدهای تولید تعاونی الزامی می‌کند و مالکان مربوطه را به عضویت در شرکت‌های تعاونی تولید ملزم می‌سازد.

   چرایی این پیوند: این قانون به‌عنوان بخشی از برنامه محوری اصلاحات ارضی و نوسازی کشاورزی دولت پهلوی، در زمره سیاست‌های ملی است که هر روایت جدی از تولید ناخالص داخلی دهه ۱۳۵۰ ایران و جابه‌جایی اشتغال بخشی از کشاورزی سنتی باید به آن اشاره کند.

   ملاحظه: درآمد نفت محرک بسیار بزرگ‌تر و مستقیم‌تر رشد تولید ناخالص داخلی و مهاجرت شهری دهه ۱۳۵۰ بود و سهم مشخص قانون تجمیع اراضی در این سری‌های کلان را نمی‌توان از رونق نفتی جدا کرد.

   تأخیر اثر: چندساله، پراکنده.
2. ۱۹۷۴همبستگیعلیت مورد انتظارقانون كاركشاورزي

   چرایی این پیوند: این قانون کار کشاورزی, شرایط استخدام در مزارع را تعیین می‌کند, کانالی حقوقی مستقیم به سمت ارقام اشتغال بخش کشاورزی که در این نمودارها ردیابی می‌شود.

   ملاحظه: کاهش بلندمدت سهم اشتغال کشاورزی از کل اشتغال عمدتا ناشی از مکانیزاسیون, ساختار مزارع در دوره اصلاحات ارضی و مهاجرت روستا به شهر بود, سهم مشخص این قانون شرایط کار در رقم اشتغال از این نیروهای ساختاری بزرگ‌تر قابل تفکیک نیست.

   تأخیر اثر: تدریجی, مقررات شرایط کار به‌آرامی و طی سال‌های متوالی بر ترکیب اشتغال اثر می‌گذارد.
3. ۱۹۸۳همبستگیعلیت مورد انتظارقانون معافیت از پرداخت سهم بیمه کارفرمایانی که حداکثر پنج نفر کارگر دارند با اصلاحات و الحاقات بعدی

   این قانون که در سال ۱۳۶۲ تصویب شد، کارفرمایانی را که حداکثر پنج کارگر دارند از پرداخت سهم بیمه کارفرما معاف می‌کند و تنها پرداخت سهم بیمه کارگر را بر عهده آنان باقی می‌گذارد.

   چرایی این پیوند: این قانون با معافیت کارفرمایان دارای حداکثر پنج کارگر از پرداخت سهم بیمه، هزینه اشتغال رسمی در بنگاه‌های کوچک را مستقیماً کاهش داد، کانالی واقعی و مشخص در تقاضای نیروی کار بنگاه‌های کوچک.

   ملاحظه: داده‌های اشتغال موجود ما دسته‌بندی اندازه بنگاه را به‌طور پیوسته در این دوره ثبت نکرده است، بنابراین اثر مشخص این قانون بر استخدام در بنگاه‌های کوچک از روندهای گسترده‌تر بازار کار قابل تفکیک نیست.

   تأخیر اثر: چندساله، هم‌زمان با واکنش استخدام به کاهش هزینه اشتغال رسمی.
4. ۱۹۸۷همبستگیعلیت مورد انتظارآئيننامه اجرائي تسهيلات اعتباري اشتغال ... ضوع تبصره 3 قانون بودجه سال 1366 كل كشور

   چرایی این پیوند: این آیین‌نامه تسهیلات اعتباری یارانه‌ای بانکی برای ترویج اشتغال را در چارچوب بودجه سال 1366 و در دوران اقتصاد جنگی ایران و عراق فراهم کرد، کانالی واقعی و نام‌دار به سمت هم آمار اشتغال بخشی و هم تخصیص اعتبارات بانکی.

   ملاحظه: شرایط اقتصاد جنگی از جمله اعزام نیرو به جبهه، تحریم‌ها و نوسان درآمد نفتی در این دوره بر بازار کار مسلط بود، بنابراین اثر مجزای یک آیین‌نامه اعتباری سالانه از این عوامل بزرگ‌تر قابل تفکیک نیست.

   تأخیر اثر: در همان سال مالی یا سال پس از آن.
5. ۱۹۸۸همبستگیعلیت مورد انتظاراصلاح تبصره ذيل ماده 3 آئيننامه اجرائي تسهيلات اعتباري اشتغال مهاجرين جنگ تحميلي

   چرایی این پیوند: این اصلاحیه سال ۱۳۶۷ شرایط تسهیلات اعتباری آیین‌نامه اجرایی اشتغال مهاجران جنگ تحمیلی را بازبینی می‌کند، ابزاری هدفمند در بازار کار از دوره اقتصاد جنگی.

   ملاحظه: این برنامه جمعیتی هدفمند و آواره جنگ را دربر می‌گرفت، مقیاس آن در برابر سری کلان بازار کار که حرکت آن در این دوره بیشتر تحت سلطه خود جنگ، تحریم و بی‌ثباتی کلان بود، کوچک است.

6. ۱۹۸۸همبستگیعلیت مورد انتظارآئين نامه اجرائي تسهيلات اعتباري اشتغال ... د 4 تبصره 3 قانون بودجه سال 1367 كل كشور

   چرایی این پیوند: این آیین‌نامه تسهیلات اعتباری یارانه‌ای بانکی برای ترویج اشتغال را در چارچوب بودجه سال 1367، آخرین سال اقتصاد جنگی ایران و عراق، فراهم کرد، کانالی واقعی و نام‌دار به سمت آمار اشتغال بخشی و تخصیص اعتبارات بانکی.

   ملاحظه: شرایط اقتصاد جنگی و گذار به دوران بازسازی پس از آتش‌بس 1367 بر بازار کار این دوره مسلط بود، بنابراین اثر مجزای یک آیین‌نامه اعتباری سالانه از این عوامل بزرگ‌تر قابل تفکیک نیست.

   تأخیر اثر: در همان سال مالی یا سال پس از آن.
7. ۱۹۹۲همبستگیعلیت مورد انتظارآيين نامه اجرايي طرح طبقه بندي و ارزيابي مشاغل كارگاهها موضوع تبصره يك ماده 49 قانون كار

   چرایی این پیوند: این آیین‌نامه روش طبقه‌بندی مشاغل و ارزشیابی دستمزد را بر اساس ماده ۴۹ قانون کار تعیین کرد، سازوکاری که به‌طور مستقیم بر نحوه تعیین و رتبه‌بندی دستمزدها در کارگاه‌های مشمول حاکم است و بر آمارهای دستمزد و ساختار اشتغال بازار کار اثر می‌گذارد.

   ملاحظه: سری‌های تجمیعی بازار کار بسیار بیشتر تحت تأثیر تورم سراسری اقتصاد، پویایی بخش غیررسمی و شوک‌های کلان قرار دارند تا یک روش طبقه‌بندی شغلی واحد، و اثر مجزای آن بر دستمزد را نمی‌توان از این سری‌ها استخراج کرد.

   تأخیر اثر: اثرات ساختار دستمزد با اجرای رتبه‌بندی جدید توسط کارفرمایان، معمولاً ظرف یک تا دو سال شکل می‌گیرد.
8. ۱۹۹۴همبستگیعلیت مورد انتظارقانون نحوه واگذاري سهام دولتي و متعلق به دولت به ايثارگران و كارگران

   این قانون که در سال ۱۳۷۳ تصویب شد، سازوکار واگذاری سهام شرکت‌های دولتی و متعلق به دولت به ایثارگران و کارگران، از جمله شرایط بهره‌مندی و ترتیبات پرداخت اقساطی، را در چارچوب برنامه خصوصی‌سازی کشور تعیین می‌کند.

   چرایی این پیوند: این قانون با اعطای سهم مالکیت بنگاه‌های سابقاً دولتی به ایثارگران و کارگران، اقدامی رفاهی برای نیروی کار و بازتوزیع دارایی نیز بود که بر ثروت خانوار و پیوند نیروی کار با اشتغال صنعتی اثر گذاشت.

   ملاحظه: سری‌های اشتغال عمدتاً تحت تأثیر چرخه‌های کلان اقتصادی و تحریم شکل می‌گیرد نه یک طرح توزیع سهام؛ اثر آن بر بازار کار پراکنده و در داده‌ها غیرقابل تفکیک است.

   تأخیر اثر: پراکنده، چندساله.