تولید نفت (حجم فیزیکی)_

رویدادها

1. ··۱۹۰۱امتیاز نفتی دارسیهمبستگیعلیت مورد انتظار

   ویلیام ناکس دارسی امتیاز اکتشاف نفت را برای شصت سال در بیشتر قلمرو پارس به دست آورد؛ این امتیاز خاستگاه اقتصاد نفتی کشور بود.

   چرایی این پیوند: امتیاز دارسی در سال ۱۹۰۱ خاستگاه حقوقی صنعت نفت ایران بود و اکتشافی را مجاز شمرد که سرانجام به تولیدی انجامید که این سری از دهه ۱۹۰۰ به بعد اندازه می‌گیرد.

   ملاحظه: این امتیاز فقط اکتشاف را مجاز کرد، تولید قابل اندازه‌گیری سال‌ها بعد آغاز شد، بنابراین نمی‌توان حرکت خود نمودار را مستقیماً به آن نسبت داد.

   تأخیر اثر: حدود ۷ تا ۱۲ سال تا آغاز تولید تجاری (کشف در ۱۹۰۸، صادرات از ۱۹۱۳).منبع: Encyclopaedia Iranica
2. 01۱۹۰۸نخستین اکتشاف بزرگ نفت در مسجد سلیمانهمبستگیعلیت مورد انتظار

   کشف ذخایر نفتی قابل بهره‌برداری تجاری در خوزستان، که به تأسیس شرکت نفت انگلیس و پارس در سال 1909 میلادی انجامید.

   چرایی این پیوند: اکتشاف نفت در مسجدسلیمان خاستگاه فیزیکی تولیدی است که این سری اندازه می‌گیرد؛ حجم تولید و صادرات پس از آن مستقیماً به این کشف بازمی‌گردد.

   ملاحظه: صادرات در مقیاس تجاری تا تکمیل خط لوله به آبادان در حدود ۱۹۱۲-۱۹۱۳ آغاز نشد، بنابراین مقادیر نمودار در چند سال نخست پس از اکتشاف نزدیک به صفر باقی می‌ماند.

   تأخیر اثر: ۴ تا ۵ سال تا آغاز صادرات تجاری (تکمیل خط لوله در ۱۹۱۲-۱۹۱۳).منبع: Encyclopaedia Britannica
3. ··۱۹۳۳تجدید مذاکره امتیاز نفتی دارسیهمبستگیعلیت مورد انتظار

   قرارداد شصت‌ساله جدید با شرکت نفت انگلیس و پارس که در 28 مه به تصویب مجلس رسید و روز بعد مورد تأیید سلطنتی قرار گرفت، مساحت امتیاز را سه‌چهارم کاهش داد و حق‌الامتیاز ثابتی به ازای هر تن به‌علاوه 20 درصد از سود تقسیمی شرکت را برای ایران تضمین کرد.

   چرایی این پیوند: با کاهش سه‌چهارم مساحت امتیاز و تضمین شرایط حق‌الامتیاز ثابت، توافق ۱۹۳۳ سهم رانت نفتی در اقتصاد را برای دهه‌های بعد شکل داد.

   ملاحظه: برای این دوره داده تولید یا تولید ناخالص داخلی وجود ندارد؛ اثر از ساختار سری‌های بعدی استنباط می‌شود.

   تأخیر اثر: چند دههمنبع: Encyclopaedia Britannica
4. 02۱۹۴۱اشغال ایران توسط بریتانیا و شورویهمبستگیعلیت مورد انتظار

   بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی به‌طور مشترک برای تأمین امنیت خطوط تدارکاتی نفت و دالان ایران به کشور حمله کردند؛ رضاشاه به نفع پسرش محمدرضا پهلوی از سلطنت کناره‌گیری کرد.

   چرایی این پیوند: تأمین امنیت خطوط تأمین نفت و دالان ایران، هدف صریح تهاجم مشترک بریتانیا و شوروی بود که بخش نفت ایران را تحت کنترل مستقیم متفقین در دوران جنگ قرار داد.

   ملاحظه: برای این دوره داده تولید وجود ندارد؛ این اثر در روایت‌های تاریخی مستند است، نه در سری نموداری.

   تأخیر اثر: بی‌درنگمنبع: Encyclopaedia Britannica
5. 03۱۹۵۱ملی شدن صنعت نفتهمبستگیعلیت مورد انتظار

   مجلس شورای ملی به ملی شدن شرکت نفت ایران و انگلیس در دوران نخست‌وزیری محمد مصدق رأی داد؛ به دنبال آن شرکت ملی نفت ایران تأسیس شد.

   چرایی این پیوند: ملی‌شدن به رهبری مصدق و تحریم بین‌المللی به‌رهبری شرکت نفت ایران و انگلیس که به دنبال آن آمد، باعث سقوط تولید و درآمد صادراتی نفت ایران به کسری از سطح پیش از ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۳-۵۴ شد.

   ملاحظه: برای ۱۹۵۱-۱۹۵۴ سری سالانه تولید یا تولید ناخالص داخلی وجود ندارد؛ این اثر در روایت تاریخی مستند است، نه در خود داده نموداری.

   تأخیر اثر: بی‌درنگ، به مدت حدود ۳ سالمنبع: CIA National Intelligence Survey 33: Iran — The Economy
6. ··۱۹۵۳کودتای 28 مرداد 1332همبستگیعلیت مورد انتظار

   کودتایی با پشتیبانی سازمان سیا و ام‌آی۶ نخست‌وزیر مصدق را برکنار و اختیارات اجرایی شاه را بازگرداند و به بن‌بست ملی شدن نفت پایان داد.

   چرایی این پیوند: کودتایی که مصدق را برکنار کرد به بن‌بست ملی‌شدن پایان داد و راه سیاسی را برای قرارداد کنسرسیوم ۱۹۵۴ هموار کرد که تولید و درآمد نفتی ایران را احیا کرد.

   ملاحظه: خود کودتا تولید را جابه‌جا نکرد؛ مانع سیاسی توافقی را برداشت که این کار را انجام داد.

   تأخیر اثر: حدود ۱ سال تا قرارداد کنسرسیوممنبع: Foreign Relations of the United States (State Dept. Office of the Historian)
7. 04۱۹۵۴قرارداد کنسرسیوم نفتیهمبستگیعلیت مورد انتظار

   کنسرسیومی از شرکت‌های بزرگ نفتی غربی عملیات نفتی ایران را بر اساس قراردادی مبتنی بر تقسیم سود از سر گرفت و به مناقشه ملی شدن نفت پایان داد.

   چرایی این پیوند: کنسرسیوم شرکت‌های بزرگ نفتی غربی عملیات نفتی ایران را تحت یک توافق تقسیم سود از سر گرفت و پس از تعطیلی ۱۹۵۱-۱۹۵۴، تولید را به‌سرعت احیا و سپس رشد داد.

   ملاحظه: برای سال‌های بلافصل بازیابی، داده تولید سالانه وجود ندارد؛ به‌صورت تاریخی مستند است.

   تأخیر اثر: ۱ تا ۳ سال تا بازیابی کاملمنبع: Encyclopaedia Iranica
8. ··۱۹۶۰تأسیس اوپک با عضویت بنیان‌گذار ایرانهمبستگیعلیت مورد انتظار

   ایران، عراق، کویت، عربستان سعودی و ونزوئلا سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) را در کنفرانس بغداد (19 تا 23 شهریور 1339) برای هماهنگی سیاست‌های نفتی اعضا و مقابله با کاهش یک‌جانبه قیمت‌های اعلامی توسط شرکت‌های بزرگ نفتی غربی تأسیس کردند؛ نماینده ایران، فؤاد روحانی، نخستین دبیرکل اوپک شد.

   چرایی این پیوند: عضویت مؤسس ایران در اوپک، که برای مقابله با کاهش یک‌جانبه قیمت‌های اعلامی توسط شرکت‌های بزرگ غربی و هماهنگی سیاست نفتی اعضا تأسیس شد، قدرت چانه‌زنی بلندمدت ایران بر قیمت‌گذاری نفت و سهمیه تولید را شکل داد.

   ملاحظه: اثر اوپک بر تولید یا رانت هر عضو منفرد به‌شدت با تقاضای جهانی، عرضه غیراوپک و سیاست داخلی خود آن عضو درهم‌تنیده است.

   تأخیر اثر: چند سال تا چند دهه (به‌ویژه پس از ۱۹۷۳)منبع: United Nations Treaty Series -- OPEC founding resolutions (Vol. 443, No. 6363)
9. ··۱۹۷۳قرارداد خرید و فروش جایگزین کنسرسیوم می‌شودهمبستگیعلیت مورد انتظار

   قراردادی بیست‌ساله برای خرید و فروش (با اجرای عطف‌به‌ماسبق از 1 فروردین 1352) به ساختار عملیاتی قرارداد کنسرسیوم 1954 پایان داد: شرکت ملی نفت ایران مالکیت، بهره‌برداری و کنترل کامل صنعت نفت ایران را بر عهده گرفت، درحالی‌که اعضای پیشین کنسرسیوم از طریق شرکت خدمات نفت ایران (اسکو) به ارائه خدمات و برداشت نفت ادامه دادند.

   چرایی این پیوند: کنترل کامل ایران بر تصمیمات تولید، بخشی از زمینه نهادی برای سطوح تولید در باقی دهه بود.

   ملاحظه: حجم تولید عمدتاً تحت تأثیر تصمیمات سهمیه‌بندی اوپک و تقاضای جهانی بود، نه خود انتقال مالکیت.

   تأخیر اثر: همزمان.منبع: Encyclopaedia Iranica (Oil Agreements in Iran)
10. 05۱۹۷۸اعتصاب کارگران نفت اقتصاد را فلج می‌کندهمبستگیعلیت مورد انتظار

    کارگران پالایشگاه‌های نفت ملی‌شده از اواخر مهر 1357 با خواست آزادی زندانیان سیاسی دست به اعتصاب زدند؛ تا آبان اعتصاب سراسری پالایشگاه‌ها، بانک‌ها، بنادر و کارخانه‌ها را تعطیل کرد و تولید نفت را از حدود 6 میلیون به 1.5 میلیون بشکه در روز کاهش داد که برآورد می‌شد روزانه 60 میلیون دلار برای دولت هزینه داشت.

    چرایی این پیوند: اعتصاب سراسری مستقیماً تولید نفت را از حدود ۶ میلیون به ۱.۵ میلیون بشکه در روز کاهش داد، اثری مستند و به‌روشنی قابل تفکیک.

    ملاحظه: محدودیت قابل توجهی ندارد، این یک شوک تولید مستقیم و به‌روشنی مستند است.

    تأخیر اثر: تقریباً بی‌درنگ، ظرف چند هفته.منبع: Brookings Institution -- What Iran's 1979 Revolution Meant for US and Global Oil Markets
11. 06۱۹۷۹انقلاب اسلامیهمبستگیعلیت مورد انتظار

    حکومت محمدرضا شاه سقوط کرد و جمهوری اسلامی در اول فروردین 1358 (1 آوریل 1979) به رهبری آیت‌الله خمینی اعلام شد.

    چرایی این پیوند: گذار انقلابی که در پی اعتصاب نفتی رخ داد، مدیریت و تولید بخش نفت را برای سال‌ها پس از آن مختل کرد.

    ملاحظه: آغاز جنگ ایران و عراق در ۱۹۸۰ شوک متمایز و بزرگ‌تری برای تولید نفت بود که کمی بعد رخ داد و تفکیک آن از خود انقلاب دشوار است.

    تأخیر اثر: ظرف چند ماه، با تشدید تا ۱۹۸۰.منبع: Encyclopaedia Britannica
12. 07۱۹۷۹دومین شوک نفتیهمبستگیعلیت مورد انتظار

    انقلاب ایران عرضه نفت را مختل کرد؛ قیمت‌های جهانی در سال‌های 1979-1980 تقریباً دو برابر شد و رکود تورمی در اقتصادهای واردکننده نفت را تشدید و درآمد بادآورده صادرکنندگان را افزایش داد.

    چرایی این پیوند: اعتصاب‌ها و آشوب‌های انقلاب ایران تولید نفت خود ایران را در زمستان ۱۹۷۸ تا ۱۹۷۹ فروریخت، اختلال عرضه‌ای که موجب دوبرابرشدن قیمت جهانی نفت شد و سری تولید و رانت نفتی این نمودار آن را به‌صورت شکستی آشکار ثبت می‌کند.

    ملاحظه: فروپاشی تولید و بازیابی پس از آن با گذار انقلابی گسترده‌تر (ملی‌شدن عملیات شرکت ملی نفت ایران، اختلال نیروی کار، سیاست نفتی دولت جدید) درهم‌تنیده است، بنابراین جداکردن اثر شوک قیمتی از خود انقلاب معنادار نیست، این دو در واقع یک رویداد واحدند.

    تأخیر اثر: فوری، در همان بازه زمانی (۱۹۷۸ تا ۱۹۸۰).منبع: US Energy Information Administration
13. 08۱۹۸۰آغاز جنگ ایران و عراقهمبستگیعلیت مورد انتظار

    جنگی هشت‌ساله (1359-1367) که هزینه‌های مالی سنگینی تحمیل کرد، صادرات نفت را مختل ساخت و نظام جیره‌بندی و کوپن کالاهای اساسی را نهادینه کرد.

    چرایی این پیوند: حملات عراق به زیرساخت‌های نفتی ایران و کشتیرانی در خلیج فارس به‌طور مستقیم و مکرر تولید نفت و ظرفیت صادراتی ایران را در طول جنگ کاهش داد.

    ملاحظه: تصمیمات سهمیه‌بندی اوپک و سقوط جهانی قیمت نفت در میانه دهه ۱۹۸۰ نیز به‌طور مستقل بر تولید و انگیزه‌های صادراتی اثر گذاشت.

    تأخیر اثر: فوری، در بازه هشت‌سالهمنبع: Encyclopaedia Britannica
14. ··۱۹۸۵توافق پلازاهمبستگیعلیت مورد انتظار

    توافق کشورهای گروه 5 برای کاهش ارزش دلار آمریکا رقابت‌پذیری تجارت جهانی را بازتعریف کرد و به سقوط قیمت نفت در میانه دهه 1980 کمک کرد که به‌طور همزمان عربستان سعودی، ونزوئلا و شوروی را متأثر ساخت.

    چرایی این پیوند: کاهش ارزش دلار که توافق پلازا مهندسی کرد یکی از عوامل پشت سقوط قیمت نفت در ۱۹۸۵ تا ۱۹۸۶ بود (در کنار کناره‌گیری عربستان سعودی از نقش تولیدکننده تنظیم‌کننده بازار)، سقوطی که در میانه جنگ ایران و عراق ضربه سنگینی به درآمد نفتی ایران زد و در کف میانه دهه ۱۹۸۰ این نمودار قابل مشاهده است.

    ملاحظه: سقوط قیمت در ۱۹۸۵ تا ۱۹۸۶ عمدتاً ناشی از تصمیم عربستان سعودی به توقف دفاع از قیمت اوپک از طریق کاهش تولید خود بود، علتی به‌مراتب بزرگ‌تر و مستقیم‌تر از کاهش ارزش دلار در پی توافق پلازا، سهم این توافق واقعی اما درجه دوم است.

    تأخیر اثر: اثر عمدتاً در ۱۹۸۵ تا ۱۹۸۶ متمرکز است.منبع: Federal Reserve History
15. 09۱۹۸۶سقوط قیمت نفت در سال 1986همبستگیعلیت مورد انتظار

    عربستان سعودی نقش تولیدکننده تعادل‌بخش را کنار گذاشت؛ قیمت نفت از حدود 27 دلار به کمتر از 10 دلار در هر بشکه سقوط کرد و فشار بر تمام اقتصادهای صادرکننده نفت این پایگاه داده (عربستان سعودی، ونزوئلا، شوروی، ایران) وارد آورد.

    چرایی این پیوند: کنارگذاشتن نقش تولیدکننده تعادل‌بخش توسط عربستان سعودی قیمت نفت را در سال ۱۹۸۶ از حدود ۲۷ دلار به کمتر از ۱۰ دلار در هر بشکه سقوط داد و سهم رانت نفتی از تولید ناخالص داخلی ایران را در بحبوحه جنگ به شدت کاهش داد.

    ملاحظه: درآمد نفتی ایران در سال ۱۹۸۶ همچنین متاثر از محدودیت‌های تولید دوران جنگ و اختلافات سهمیه‌ای اوپک مختص ایران بود، نه فقط سقوط جهانی قیمت.

    تأخیر اثر: بلافاصله، در همان سال مالی.منبع: US Energy Information Administration
16. ··۱۹۸۷آمریکا واردات کالاهای با منشأ ایران را ممنوع می‌کندهمبستگیعلیت مورد انتظار

    فرمان اجرایی 12613 واردات هرگونه کالا یا خدمات با منشأ ایران به آمریکا را ممنوع می‌کند، با استناد به حمایت دولت ایران از تروریسم و حملات به کشتی‌های تحت پرچم آمریکا و دیگر کشتی‌های بی‌طرف در خلیج فارس در جریان جنگ ایران و عراق؛ استثناها شامل مواد خبری، فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده از نفت خام ایران در کشورهای ثالث و کالاهایی است که پیش از تاریخ اجرای این فرمان (ساعت 12:01 ظهر به وقت شرقی، 7 آبان 1366) از ایران صادر شده بودند.

    چرایی این پیوند: ممنوعیت واردات با دوره‌ای از اختلال تولید دوران جنگ همزمان بود، هرچند خود ممنوعیت بازار واردات آمریکا را هدف قرار می‌داد نه ظرفیت کلی تولید ایران را.

    ملاحظه: سطح تولید عمدتاً تحت تأثیر خسارت جنگی و پویایی‌های اوپک بود، نه این ممنوعیت محدودتر واردات آمریکا.

    تأخیر اثر: فوریمنبع: Ronald Reagan Presidential Library -- Executive Order 12613
17. 10۱۹۸۸پایان جنگ ایران و عراق؛ آتش‌بس اجرایی می‌شودهمبستگیعلیت مورد انتظار

    ایران در 26 و 27 تیر 1367 به دبیرکل سازمان ملل اعلام کرد که قطعنامه 598 شورای امنیت را می‌پذیرد، پس از وخامت اقتصاد جنگی و سلسله پیشروی‌های عراق در میدان نبرد؛ آتش‌بس ساعت سه بامداد 29 مرداد 1367 تحت نظارت گروه ناظران سازمان ملل بر ایران و عراق (یونیموگ) اجرایی شد و به هشت سال جنگ پایان داد و راه را برای برنامه پنج‌ساله بازسازی پس از جنگ دولت رفسنجانی در 1989 گشود.

    چرایی این پیوند: با پایان حملات به زیرساخت‌های نفتی و کشتیرانی خلیج فارس، ایران توانست بازسازی و گسترش ظرفیت تولید نفت را آغاز کند، کانالی مستقیم و مستند.

    ملاحظه: سیاست سهمیه‌بندی اوپک و قیمت جهانی نفت نیز بر سرعت و سطح بازیابی تولید ایران اثر گذاشت.

    تأخیر اثر: یک تا پنج سالمنبع: Encyclopaedia Britannica
18. ··۱۹۹۵آمریکا قراردادهای توسعه نفتی ایران را ممنوع می‌کندهمبستگیعلیت مورد انتظار

    فرمان اجرایی 12957 وضعیت اضطراری ملی در قبال ایران را اعلام و اتباع آمریکایی را از تأمین مالی، مدیریت یا نظارت بر توسعه منابع نفتی ایران منع می‌کند، مقدمه‌ای محدودتر بر ممنوعیت جامع تجارت و سرمایه‌گذاری آمریکا که دو ماه بعد (فرمان اجرایی 12959، 16 اردیبهشت 1374) اعمال شد.

    چرایی این پیوند: مسدود کردن سرمایه‌گذاری خارجی در توسعه نفت به‌طور محتمل سرعت گسترش ظرفیت بالادستی را در طول زمان محدود کرد.

    ملاحظه: سرمایه‌گذاری داخلی و سیاست سهمیه‌بندی اوپک عواملی به‌مراتب بزرگ‌تر از این ممنوعیت محدود سرمایه‌گذاری در سطح تولید ایران هستند.

    تأخیر اثر: چندسالهمنبع: The American Presidency Project (UC Santa Barbara) -- Executive Order 12957
19. ··۱۹۹۶قانون تحریم‌های ایران و لیبیهمبستگیعلیت مورد انتظار

    قانون آمریکا تحریم‌های ثانویه علیه شرکت‌های خارجی‌ای که سالانه بیش از 40 میلیون دلار (بعدها 20 میلیون دلار) در بخش انرژی ایران سرمایه‌گذاری می‌کنند، وضع می‌کند.

    چرایی این پیوند: قانون تحریم ایران و لیبی تحریم‌های ثانویه‌ای بر شرکت‌های خارجی که سالانه بیش از ۴۰ میلیون دلار در بخش انرژی ایران سرمایه‌گذاری می‌کردند اعمال کرد و سرمایه و فناوری خارجی موردنیاز برای گسترش ظرفیت تولید را دلسرد ساخت.

    ملاحظه: بسیاری از شرکت‌های خارجی با وجود این قانون از طریق قراردادهای بیع متقابل راهی برای فعالیت یافتند که اثر مستقیم قابل‌اندازه‌گیری آن بر حجم تولید را محدود می‌کند.

    تأخیر اثر: چندسالهمنبع: USIP Iran Primer — Timeline of U.S. Sanctions
20. 11۲۰۰۳ابرچرخه کالایی دهه ۲۰۰۰همبستگیعلیت مورد انتظار

    رونق زیرساختی چین پس از پیوستن به سازمان تجارت جهانی در ۲۰۰۱، همراه با رشد قوی اقتصاد جهانی، شاخص قیمت کالای صندوق بین‌المللی پول را از ژانویه ۲۰۰۰ تا میانه ۲۰۰۸ نزدیک به چهار برابر افزایش داد؛ قیمت نفت خام از حدود ۳۰ دلار در هر بشکه در ۲۰۰۳ به رکورد ۱۴۷ دلار در ۱۱ ژوئیه ۲۰۰۸ رسید و برای هر صادرکننده نفتی در این پایگاه داده (ایران، عربستان سعودی، ونزوئلا، روسیه) بادآورده مالی پایداری فراهم کرد، پیش از آن‌که بحران مالی جهانی این چرخه را ناگهان پایان دهد.

    چرایی این پیوند: قیمت نفت خام از حدود ۳۰ دلار در سال ۲۰۰۳ به رکورد ۱۴۷ دلار در میانه سال ۲۰۰۸ تقریبا پنج برابر شد و مستقیما سهم رانت نفتی از تولید ناخالص داخلی ایران را به بالاترین سطح دوران پس از انقلاب رساند.

    ملاحظه: حجم تولید خود ایران (که به دلیل کمبود سرمایه‌گذاری و بعدها تحریم محدود شده بود) نیز بر این سهم اثر می‌گذارد، نه فقط قیمت.

    تأخیر اثر: بلافاصله، در همان سال.منبع: US Energy Information Administration
21. ··۲۰۰۳آغاز جنگ عراقهمبستگیعلیت مورد انتظار

    حمله به رهبری آمریکا تقریباً 2 میلیون بشکه در روز از تولید نفت عراق را متوقف کرد؛ قیمت‌های جهانی نفت خام به سمت 40 دلار جهش کرد پیش از آنکه عربستان سعودی و دیگر اعضای اوپک تولید را برای جبران این کاهش افزایش دهند، و میانگین قیمت در کل سال 2003 به 30 دلار در هر بشکه رسید (19 درصد بالاتر از سال 2002).

    چرایی این پیوند: حمله نظامی با حذف حدود دو میلیون بشکه در روز از عرضه نفت عراق، قیمت نفت جهانی را به طور موقت به نزدیک ۴۰ دلار رساند، پیش از آنکه جبران عرضه توسط عربستان و اوپک میانگین سال ۲۰۰۳ را به حدود ۳۰ دلار برساند؛ افزایشی نسبتا کوچک که بر روند صعودی گسترده‌تر ابرچرخه کالایی و سهم رانت نفتی ایران افزوده شد.

    ملاحظه: این سهمی کوچک و کوتاه‌مدت در مقایسه با ابرچرخه کالایی چندساله‌ای است که پیش‌تر آغاز شده بود.

    تأخیر اثر: چند هفته تا چند ماه.منبع: Middle East Research and Information Project (MERIP)
22. 12۲۰۰۸بحران مالی جهانی؛ فروپاشی بانک لمان برادرزهمبستگیعلیت مورد انتظار

    رکود جهانی هماهنگی را برانگیخت؛ قیمت نفت طی چند ماه از حدود 147 به حدود 40 دلار در هر بشکه سقوط کرد و به‌طور همزمان تمام صادرکنندگان نفت این پایگاه داده را متأثر ساخت، در حالی که اقتصادهای اروپایی متکی به اعتبار (اسپانیا، پرتغال، یونان) وارد بحران‌های طولانی‌مدت شدند.

    چرایی این پیوند: قیمت نفت ظرف چند ماه پس از فروپاشی لمان از حدود ۱۴۷ دلار به حدود ۴۰ دلار سقوط کرد و سهم رانت نفتی از تولید ناخالص داخلی ایران را در اوج رونق پیشین به شدت کاهش داد.

    ملاحظه: بازگشت قیمت نفت طی سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۰ نسبتا سریع بود، بنابراین اثر آن بر سری سالانه تولید ناخالص داخلی در برخی سال‌ها شدیدتر از سال‌های دیگر است.

    تأخیر اثر: بلافاصله، ظرف چند ماه.منبع: Federal Reserve History
23. ··۲۰۱۱آغاز بهار عربیهمبستگیعلیت مورد انتظار

    اعتراضاتی که از دی 1389 در تونس آغاز شد به سراسر خاورمیانه و شمال آفریقا گسترش یافت؛ اختلال تولید ناشی از آن (بیش از 2 میلیون بشکه در روز از دست‌رفته در لیبی، سوریه، یمن، تونس و سودان) نفت خام برنت را تا فروردین 1390 از 92 به 120 دلار در هر بشکه رساند که موقعیت مالی عربستان سعودی را بهبود بخشید و در عین حال عرضه نفت منطقه‌ای را بی‌ثبات کرد.

    چرایی این پیوند: بیش از دو میلیون بشکه در روز از تولید منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (لیبی، سوریه، یمن) مختل شد و قیمت نفت برنت را تا آوریل ۲۰۱۱ از ۹۲ به ۱۲۰ دلار رساند؛ بادی موافق برای سهم رانت نفتی ایران از تولید ناخالص داخلی، هرچند خود ایران در همان سال با تشدید تحریم‌های غربی مواجه بود.

    ملاحظه: تشدید همزمان تحریم‌های هسته‌ای بر صادرات نفت خود ایران، جداسازی منفعت قیمتی از افت حجمی که ایران خود از سال ۲۰۱۲ تجربه کرد را دشوار می‌سازد.

    تأخیر اثر: در همان سال.منبع: US Energy Information Administration
24. 13۲۰۱۴سقوط قیمت نفت در سال‌های 2014-2016همبستگیعلیت مورد انتظار

    قیمت نفت از حدود 115 به زیر 30 دلار در هر بشکه در پی رشد عرضه نفت شیل آمریکا و تصمیم اوپک به عدم کاهش تولید سقوط کرد؛ عاملی اصلی در بحران‌های بعدی ونزوئلا و روسیه و شوکی مالی برای عربستان سعودی و ایران.

    چرایی این پیوند: قیمت نفت بین میانه سال ۲۰۱۴ و اوایل سال ۲۰۱۶ از حدود ۱۱۵ به کمتر از ۳۰ دلار سقوط کرد، شوکی مالی مستقیم و شدید که سهم رانت نفتی از تولید ناخالص داخلی ایران را درست در زمانی که تحریم‌ها نیز حجم صادرات را محدود کرده بودند به شدت کاهش داد.

    ملاحظه: افت حجم صادرات ناشی از تحریم و سقوط قیمت در این دوره همزمان رخ داد و جداسازی اثر قیمت به تنهایی را دشوار می‌کند.

    تأخیر اثر: بلافاصله، ظرف چند ماه.منبع: US Energy Information Administration
25. 14۲۰۱۵امضای برجام (توافق هسته‌ای ایران)همبستگیعلیت مورد انتظار

    ایران و کشورهای 1+5 برنامه جامع اقدام مشترک را در وین نهایی کردند که در ازای رفع تحریم‌های هسته‌ای سازمان ملل، اتحادیه اروپا و آمریکا، محدودیت‌هایی بر برنامه هسته‌ای اعمال می‌کرد؛ پس از آغاز اجرای تأییدشده توسط آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در دی 1394، حدود 100 میلیارد دلار از دارایی‌های منجمد ایران آزاد شد.

    چرایی این پیوند: لغو تحریم‌ها از ژانویه ۲۰۱۶ به ایران اجازه داد صادرات نفت خود را ظرف یک سال تقریبا دو برابر کند و مستقیما سهم سوخت از صادرات کالایی را افزایش داد.

    ملاحظه: بازیابی حجم صادرات همچنین به دلیل کمبود سرمایه‌گذاری بالادستی پس از سال‌ها کم‌سرمایه‌گذاری محدود شد، بنابراین این بازگشت به اندازه‌ای که صرفا لغو تحریم پیش‌بینی می‌کرد کامل نبود.

    تأخیر اثر: شش تا دوازده ماه (اجرا از ژانویه ۲۰۱۶ آغاز شد).منبع: European External Action Service
26. 15۲۰۱۸خروج آمریکا از برجامهمبستگیعلیت مورد انتظار

    رئیس‌جمهور ترامپ خروج آمریکا از توافق هسته‌ای ایران را اعلام و بازگرداندن مرحله‌ای تمام تحریم‌های لغوشده در 2015-2016 را دستور داد، با «بازگشت کامل» مؤثر از 14 آبان 1397، که چارچوب رفع تحریم 2015 را وارونه کرد و بخش‌های نفت و بانکداری ایران را دوباره از نظام دلار جدا ساخت.

    چرایی این پیوند: بازگشت تحریم‌ها از نوامبر ۲۰۱۸ صادرات نفت ایران را ظرف یک سال حدود دو سوم کاهش داد، سقوطی مستقیم و به‌خوبی مستندشده در سهم سوخت از صادرات کالایی.

    ملاحظه: کاستی خاصی وجود ندارد: هم سازوکار (تحریم‌های ثانویه آمریکا بر خریداران نفت) و هم داده‌های صادراتی به‌خوبی مستند و از نظر زمان‌بندی همسو هستند.

    تأخیر اثر: ظرف شش ماه پس از بازگشت تحریم‌ها در نوامبر ۲۰۱۸.منبع: OFAC — May 2018 Guidance on Reimposing Certain Sanctions with Respect to Iran
27. 16۲۰۲۰اعلام همه‌گیری کووید-19همبستگیعلیت مورد انتظار

    اعلام سازمان جهانی بهداشت قرنطینه‌های همزمان جهانی، سقوط تقاضای نفت (نفت خام تگزاس در 31 فروردین 1399 برای مدت کوتاهی با قیمت منفی معامله شد) و محرک‌های مالی و پولی بی‌سابقه را در تمام کشورهای این پایگاه داده برانگیخت.

    چرایی این پیوند: قرنطینه‌های همزمان جهانی و سقوط تقاضای نفت، رشد اقتصادی ایران را در سال ۲۰۲۰ کاهش داد، علاوه بر رکود ناشی از تحریم که پیش‌تر آغاز شده بود.

    ملاحظه: تحریم‌ها پیش از سال ۲۰۲۰ نیز عامل غالب رکود اقتصاد ایران بودند، بنابراین تفکیک سهم افزوده همه‌گیری از رکود مستمر ناشی از تحریم دشوار است.

    تأخیر اثر: در همان سال.منبع: World Health Organization
28. ··۲۰۲۰معامله منفی قراردادهای آتی نفت تگزاسهمبستگیعلیت مورد انتظار

    سقوط تقاضا ناشی از کووید-19 همراه با جنگ قیمتی عربستان سعودی و روسیه در اسفند 1398 و پر شدن تقریباً کامل ظرفیت ذخیره‌سازی در قطب کوشینگ اوکلاهاما، قرارداد آتی ماه مه نفت خام تگزاس آمریکا را به تسویه‌ای بی‌سابقه معادل منفی 37.63 دلار در هر بشکه رساند، برجسته‌ترین نقطه داده تک منفرد شوک تقاضای نفت دوران همه‌گیری.

    چرایی این پیوند: ثبت قیمت منفی نفت وست‌تگزاس شاخص‌ترین داده منفرد سقوط گسترده‌تر تقاضای نفت در همه‌گیری سال ۲۰۲۰ بود که سهم رانت نفتی ایران را نیز در آن سال تحت فشار قرار داد.

    ملاحظه: این رویداد یک‌روزه در یک قرارداد آتی آمریکایی را نمی‌توان از سقوط گسترده‌تر سالانه قیمت نفت که پیشتر ذیل رویداد همه‌گیری کووید-۱۹ ثبت شده جدا کرد؛ آن را باید زمینه‌ای توضیحی در نظر گرفت نه محرکی مستقل.

    تأخیر اثر: همان فصل.منبع: US Energy Information Administration
29. ··۲۰۲۲حمله روسیه به اوکراینهمبستگیعلیت مورد انتظار

    این حمله تحریم‌های گسترده غربی علیه روسیه، شوک جهانی قیمت انرژی به سود دیگر صادرکنندگان نفت و گاز (ایران، عربستان سعودی، ونزوئلا که تا حدی مجدداً از سوی غرب برای تأمین عرضه مورد توجه قرار گرفت) و افزایش تورم اروپا که اسپانیا، پرتغال و یونان را متأثر کرد، به دنبال داشت.

    چرایی این پیوند: تحریم‌های گسترده غربی بر انرژی روسیه قیمت جهانی نفت و گاز را در سال ۲۰۲۲ به شدت افزایش داد، عوایدی بادآورده که به سهم رانت نفتی ایران از تولید ناخالص داخلی سود رساند، حتی در سایه رژیم تحریمی جداگانه خود ایران.

    ملاحظه: حجم صادرات خود ایران در تمام این مدت تحت محدودیت تحریم باقی ماند، بنابراین عواید بادآورده قیمتی نتوانست به همان نسبتی که برای صادرکنندگان غیرتحریمی رخ داد، به افزایش درآمد تبدیل شود.

    تأخیر اثر: ظرف چند ماه.منبع: OFAC — Russia-related sanctions
30. 17۲۰۲۵جنگ دوازده‌روزه ایران و اسرائیلهمبستگیعلیت مورد انتظار

    اسرائیل عملیات «شیر خیزان» را آغاز کرد و از 23 خرداد تا 3 تیر 1404 اهداف هسته‌ای و نظامی ایران را هدف قرار داد؛ صادرات نفت ایران در میانه جنگ به حدود 102,000 بشکه در روز کاهش یافت، پالایشگاهی نزدیک تهران و بخشی از میدان گازی پارس جنوبی آسیب دید و ریال در هفته‌های پس از آن به‌شدت کاهش ارزش یافت.

    چرایی این پیوند: حملات به زیرساخت‌های انرژی ایران، از جمله یک پالایشگاه نزدیک تهران و بخشی از میدان پارس جنوبی، مستقیماً صادرات نفت را در میانه جنگ به حدود ۱۰۲ هزار بشکه در روز کاهش داد.

    ملاحظه: این اختلال کوتاه‌مدت بود (۱۱ روز) و سری قیمت اوپک ممکن است نوسانات کوتاه‌مدت حجم صادرات را جدا از قیمت مرجع به‌طور کامل ثبت نکند؛ داده‌های تولید با تاریخ جنگ در خرداد ۱۴۰۴ فاصله زمانی دارند.

    تأخیر اثر: بلافاصله در جریان درگیریمنبع: Al Jazeera

قوانین مرتبط

قوانین مرتبط با این سنجه. همبستگی یعنی این قانون تا چه اندازه با روند این سنجه همراه است، و علیت مورد انتظار یعنی تا چه اندازه انتظار داریم که این قانون نمودار را جابه‌جا کرده باشد. هیچ‌کدام ادعای اثبات نیست.

1. ۱۹۳۷همبستگیعلیت مورد انتظاراجازه ساختن ونگهداري لوله حمل نفت به شركت لوله نفت ايران

   چرایی این پیوند: این قانون مصوب ۱۹۳۷ (۱۳۱۶)، به شرکت لوله نفت ایران اجازه ساخت و نگهداری خطوط انتقال نفت را داد، زیرساختی فیزیکی که ظرفیت کشور برای انتقال نفت خام به پایانه‌های صادراتی و پالایشگاه‌ها را گسترش داد و کانالی واقعی و اولیه به روند بلندمدت تولید نفت و اشتغال صنعت نفت ایران دارد.

   ملاحظه: این قانون یکی از امتیازات زیرساختی متعدد دوره پیش از ملی‌شدن نفت (دوران شرکت نفت انگلیس و ایران) است و سهم افزایشی مشخص آن در تولید یا اشتغال از عوامل بسیار بزرگ‌تر همچون شرایط امتیازنامه، تقاضای جهانی نفت و بعدها ملی‌شدن صنعت نفت در ۱۹۵۱ قابل تفکیک نیست.

   تأخیر اثر: وقفه زمانی طولانی؛ زیرساخت خط لوله مجاز‌شده تا دهه‌ها پس از ۱۹۳۷ ظرفیت انتقال نفت را پشتیبانی کرد.
2. ۱۹۳۷همبستگیعلیت مورد انتظاراعطاي امتياز نفت قسمتي از شرق وشمال شرق به شركت نفت آمريكا و ايران

   چرایی این پیوند: این قانون امتیاز بزرگ اکتشاف نفت در شرق و شمال‌شرق ایران را به شرکتی آمریکایی-ایرانی اعطا می‌کند و بخشی از چارچوب حقوقی اولیه ایران برای گشایش حقوق نفتی فراتر از امتیاز غالب انگلیس-ایران بود.

   ملاحظه: این امتیاز خاص هرگز به کشف تجاری قابل‌توجهی منجر نشد، بنابراین نمی‌توان آن را عامل تغییر در تولید نفت یا سهم رانت نفتی ایران دانست، ضمن آنکه این دوره پیش از آغاز بیشتر سری‌های آماری موجود است.

   تأخیر اثر: غیرقابل اعمال، امتیاز عملاً به بهره‌برداری قابل‌توجه نرسید.
3. ۱۹۴۴همبستگیعلیت مورد انتظارقانون ممنوعيت دولت از مذاكره و عقد قرارداد راجع بامتياز نفت با خارجيها

   این قانون در سال ۱۳۲۳ (۱۹۴۴) تصویب شد و دولت ایران را از مذاکره یا انعقاد هرگونه قرارداد امتیاز نفتی با طرف‌های خارجی بدون تصویب مجلس منع کرد و در عمل مانع درخواست امتیاز نفت شمال توسط شوروی شد.

   چرایی این پیوند: قانون ۱۳۲۳ منع دولت از مذاکره یا انعقاد قرارداد امتیاز نفت با خارجیان (که تقاضای امتیاز شوروی و دیگر قدرت‌ها در دوران جنگ را مسدود کرد)، مقدمه‌ای بنیادین و ملی برای ملی‌شدن بعدی نفت ایران و روند تکامل کنترل بخش نفت و درآمد آن طی دهه‌های بعد بود.

   ملاحظه: این یک ممنوعیت بر مذاکرات جدید است نه اهرمی مستقیم بر تولید یا درآمد؛ سهم علّی بلندمدت آن در تولید یا تولید ناخالص داخلی از رویدادهای بعدی ملی‌شدن و بازار قابل تفکیک نیست.

   تأخیر اثر: بلندمدت و غیرمستقیم؛ اهمیت آن بیشتر به‌عنوان مقدمه سیاسی است تا اثر فوری بر تولید.
4. ۱۹۵۱همبستگیعلیت مورد انتظارطرح قانوني دائر بطرز اجراي اصل ملي شدن صنعت نفت در سراسر كشور

   این طرح قانونی که در سال ۱۳۳۰ در جریان نهضت ملی شدن نفت تصویب شد، شیوه اجرای اصل ملی شدن صنعت نفت را مشخص می‌کند و عملیات استخراج، پالایش و صدور نفت را از شرکت نفت ایران و انگلیس به کنترل دولت ایران منتقل می‌سازد.

   چرایی این پیوند: این طرح قانونی سال 1330 اجرای اصل ملی شدن صنعت نفت ایران را عملیاتی کرد، اقدامی بنیادین که تعیین کننده کنترل و دریافت کننده درآمد و تولید نفت بود؛ سری های تولید و درآمد نفت در سال های پس از آن مستقیما اجرای این قانون (و تحریم انگلیس در 1330-1332 که برانگیخت) را بازتاب می دهند.

   ملاحظه: سال های بلافاصله پس از ملی شدن به دلیل تحریم به رهبری بریتانیا شاهد سقوط تولید بود، بنابراین اثر کوتاه مدت این قانون بر سری های درآمد و تولید نفت یک افت شدید پیش از بازیابی کنسرسیوم پس از 1333 است، نه افزایشی ساده.

   تأخیر اثر: تولید ظرف چند ماه سقوط کرد و بازیابی کامل درآمد تا قرارداد کنسرسیوم 1333 به طول انجامید.
5. ۱۹۵۱همبستگیعلیت مورد انتظارتصميم قانوني دائر بملي شدن صنعت نفت درسر ... ون نفت جهت مطالعه در اطراف اجراي اين اصل

   این مصوبه که در اسفند ۱۳۲۹ به تصویب رسید، تصمیم تاریخی ملی شدن صنعت نفت در سراسر کشور است که توسط کمیسیون نفت مجلس شورای ملی اتخاذ و به تصویب مجلسین رسید و آغازگر روند خلع ید از شرکت نفت انگلیس و ایران و جنبش ملی شدن نفت به رهبری دکتر محمد مصدق بود.

   چرایی این پیوند: ملی‌شدن نفت, رویداد حقوقی محوری در تاریخ تولید نفت ایران است, نخست موجب فروپاشی تولید در دوران تحریم 1330 تا 1333 شد و سپس از طریق قرارداد کنسرسیوم, به از سرگیری و گسترش بلندمدت تولید تحت حاکمیت ایران انجامید.

   ملاحظه: حجم تولید در دهه‌های بعد عمدتا تحت تاثیر تقاضای جهانی, تصمیمات سهمیه‌بندی اوپک, سرمایه‌گذاری در میدان‌ها و رویدادهای ژئوپلیتیک نظیر جنگ و تحریم بود, نه خود اقدام ملی‌شدن پس از استقرار چارچوب حقوقی.

   تأخیر اثر: کاهش شدید و فوری در سال‌های 1330 تا 1333, و سپس بهبود و رشد تدریجی بلندمدت پس از آن.
6. ۱۹۵۷همبستگیعلیت مورد انتظارقانون مربوط به موافقتنامه تفحص و اكتشاف ... نفت ايران و شركت ايتاليايي آجيپ مينراريا

   این قانون که در سال ۱۳۳۶ تصویب شد، موافقتنامه مشارکت شرکت ملی نفت ایران و شرکت ایتالیایی آجیپ‌مینراریا (شرکت سیریپ) را برای اکتشاف و تولید نفت در مناطقی از فلات قاره خلیج‌فارس و زاگرس و دریای عمان تصویب کرد که بر اساس آن سرمایه و مدیریت به‌طور مساوی تقسیم و از سود خالص، نیمی به‌عنوان مالیات و حقوق دولتی به دولت ایران و نیمه دیگر به‌طور مساوی بین دو شرکت تقسیم می‌شود.

   چرایی این پیوند: این قرارداد سال ۱۳۳۶ میان شرکت ملی نفت ایران و آجیپ مینرالاریا، نخستین قرارداد مشارکتی برجسته ایران در بخش نفت پس از ملی‌شدن بود که الگوی مشارکت پنجاه‌پنجاه سود را با یک اپراتور خارجی خارج از چارچوب کنسرسیوم سابق شرکت نفت ایران و انگلیس برقرار کرد و مستقیماً بر درآمد بخش نفت و نحوه تخصیص آن در سال‌های پس از آن اثر گذاشت.

   ملاحظه: سهم تولید آجیپ از کل تولید نفت ایران در برابر کنسرسیوم اصلی محدود بود؛ اهمیت این قرارداد عمدتاً به‌عنوان الگویی است که شرایط قراردادهای بعدی را بازتعریف کرد نه سهم بزرگ مستقیم در حجم تولید، بنابراین انتساب آن به درآمد کلان تنها متوسط است.

   تأخیر اثر: یک تا سه سال تا مشارکت به تولید برسد.
7. ۱۹۵۷همبستگیعلیت مورد انتظارقانون راجع بمجازات اخلالگران در صنايع نفت ايران

   چرایی این پیوند: این قانون سال ۱۳۳۶ درباره مجازات اخلالگران در صنایع نفت ایران، مصوبه‌ای امنیتی و حفاظتی است که پس از بحران ملی‌شدن نفت ۱۳۲۹-۱۳۳۲ تصویب شد و تنها به‌عنوان زمینه تاریخی برای ثبات تولید نفت مرتبط است، نه عاملی تعیین‌کننده در سطح آن.

   ملاحظه: این قانون هیچ اثر قابل اندازه‌گیری یا قابل تفکیکی بر سری تولید نفت ندارد؛ تنها به‌عنوان زمینه تاریخی و حقوقی فضای امنیتی پس از ملی‌شدن نفت گنجانده شده است.

8. ۱۹۶۵همبستگیعلیت مورد انتظارقانون راجع باجازه مبادله و اجراي پنج فقره قرارداد نفت

   مجلس شورای ملی در تاریخ ۲۴ بهمن ۱۳۴۳ پنج قرارداد مشترک بین شرکت ملی نفت ایران و کنسرسیوم‌هایی از شرکت‌های نفتی خارجی مانند شل، فیلیپس پترولیوم و آجیپ را که به استناد قانون نفت ۱۳۳۶ برای تفحص، اکتشاف، استخراج و فروش نفت در مناطق مشخصی از ایران منعقد شده بود، تصویب و اجازه اجرای آن‌ها را صادر کرد.

   چرایی این پیوند: این قانون مبادله و اجرای پنج قرارداد نفتی (۱۳۴۴) را مجاز می‌کند؛ ابزاری مستقیم که ترتیبات تولید نفت و تقسیم درآمد در دوران کنسرسیوم میانه دهه ۱۳۴۰ را حاکم می‌ساخت.

   ملاحظه: توافق‌های همزمان متعدد و رشد تقاضای جهانی نفت نیز مسیر تولید این دوره را شکل دادند، بنابراین سهم مجزای این پنج قرارداد نامشخص است.

   تأخیر اثر: اثرات طی چند سال بعد، همزمان با اجرای قراردادها، نمایان می‌شود.
9. ۱۹۶۵همبستگیعلیت مورد انتظارقانون اجازه مبادله قرارداد الحاقي به قرارداد فروش نفت گاز مصوب هفتم آبان ماه 1333

   این قانون در ۳۰ دی ۱۳۴۳ تصویب شد و قرارداد الحاقی میان دولت ایران، شرکت ملی نفت ایران و کنسرسیوم شرکت‌های بین‌المللی نفتی را تنفیذ کرد که فرمول تخفیف قیمت و پرداخت مالیات بر نفت خام موضوع قرارداد فروش نفت و گاز مصوب ۱۳۳۳ را اصلاح و سقف تخفیف قیمت نفت خام خریداری‌شده از بخش اکتشاف و تولید را تعیین می‌کرد.

   چرایی این پیوند: این قانون سال ۱۳۴۴ مبادله قرارداد الحاقی به قرارداد فروش نفت و گاز را تصویب می‌کند و کانالی قراردادی مشخص به سمت حجم صادرات هیدروکربوری ایران در آن دوره است.

   ملاحظه: این قانون یکی از چندین اصلاحیه قراردادی دوجانبه در روابط صادرات هیدروکربوری ایران در میانه دهه ۱۳۴۰ است؛ اثر منفرد آن بر سری‌های تجمیعی صادرات یا تولید کوچک و تفکیک آن از قراردادهای گسترده‌تر کنسرسیوم دشوار است.

10. ۱۹۶۵همبستگیعلیت مورد انتظارقانون قرارداد شركت نفت خليج فارس

    مصوب ۱۳۴۴، این قانون قرارداد مشارکت پنجاه‌پنجاه (دستگاه مختلط) میان شرکت ملی نفت ایران و کنسرسیومی از شرکت‌های آلمان غربی (دویچه اردال، وینترزهال و دیگران) را تصویب می‌کند که بر اساس آن شرکت نفت خلیج‌فارس (پگوپکو) برای اکتشاف، توسعه و صدور نفت از منطقه‌ای معین در خلیج‌فارس تاسیس و هزینه‌ها و تولید به‌طور مساوی میان طرفین تقسیم می‌شود.

    چرایی این پیوند: این قانون سال ۱۳۴۴ قرارداد مشارکت شرکت ملی نفت ایران با شرکت نفت خلیج فارس (پن امریکن) را برای اکتشاف و تولید نفت در منطقه‌ای جدید تصویب کرد، از جمله قراردادهای خارج از کنسرسیوم که در دهه ۱۳۴۰ ظرفیت تولید و رانت نفتی ایران را گسترش دادند.

    ملاحظه: تولید و رانت نفتی ایران در این دوره عمدتا تحت سلطه تولید کنسرسیوم نفتی موضوع قرارداد ۱۳۳۳ بود؛ سهم افزایشی این قرارداد مشارکتی واحد در حجم ملی واقعی اما اندک است و از تولید پایه بسیار بزرگ‌تر کنسرسیوم قابل تفکیک نیست.

    تأخیر اثر: چندساله؛ توسعه میدان جدید و شروع تولید معمولا چند سال پس از تصویب قرارداد زمان می‌برد.
11. ۱۹۶۵همبستگیعلیت مورد انتظارقانون پرداخت چهار ميليون دلار وام بشركت ملي نفت ايران براي سرمايه گذاري در شركت نفت ايران و ايتاليا (سريپ Sirip)

    این قانون مصوب ۱۳۴۳، به وزارت دارایی اجازه داد از محل حقوق دولتی و مالیات‌های دریافتی از شرکت نفت ایران و ایتالیا (سیریپ)، وامی چهار میلیون دلاری با بهره شش درصد در اختیار شرکت ملی نفت ایران بگذارد تا اعتبار دریافتی این شرکت از بانک مرکزی برای سرمایه‌گذاری در سیریپ را بازپرداخت کند.

    چرایی این پیوند: این قانون وامی 4 میلیون دلاری دولتی به شرکت مشترک نفت ایران و ایتالیا سریپ اعطا می‌کند, تامین مالی مستقیمی برای ظرفیت اکتشاف و تولید که به تولید ملی نفت خام ایران می‌افزاید.

    ملاحظه: سریپ تنها یکی از چند شرکت مشترک خارجی بود که در کنار کنسرسیوم و شرکت ملی نفت ایران که سهم بسیار بزرگ‌تری داشتند فعالیت می‌کرد, سهم این وام واحد در تولید تجمیعی ملی نفت از این منابع اصلی قابل تفکیک نیست.

    تأخیر اثر: چند سال, بازه معمول برای آنکه تامین مالی اکتشاف و توسعه میدان به تولید واقعی بینجامد.
12. ۱۹۶۶همبستگیعلیت مورد انتظارقانون اجازه مبادله و اجراء قرارداد پيمانكاري اكتشاف و توليد نفت با اراپ

    این قانون در سال ۱۳۴۵ به تصویب رسید و به دولت اجازه داد قرارداد پیمانکاری اکتشاف و تولید نفت با شرکت دولتی نفت فرانسه موسوم به اراپ را مبادله و اجرا کند.

    چرایی این پیوند: این قانون مستقیماً مجوز یک قرارداد بزرگ اکتشاف و تولید نفت با شرکای خارجی را صادر می‌کند و تولید نفت و سهم رانت نفتی از اقتصاد را که این ابزار مستقیماً هدف قرار می‌دهد، افزایش می‌دهد.

    ملاحظه: تولید کل نفت ایران همچنین متأثر از سهمیه‌های اوپک، قیمت جهانی نفت و سایر قراردادهای همزمان است، بنابراین سهم این قرارداد به‌تنهایی کاملاً قابل تفکیک نیست.

    تأخیر اثر: چند ساله، از امضای قرارداد تا افزایش تدریجی تولید.
13. ۱۹۶۷همبستگیعلیت مورد انتظارقانون اجازه مبادله قرارداد الحاقي دوم به قرارداد فروش نفت و گاز مصوب آبانماه 1333

    چرایی این پیوند: این قانون سال ۱۳۴۶ قرارداد الحاقی دوم به قرارداد فروش نفت و گاز کنسرسیوم مصوب ۱۳۳۳ را تصویب می‌کند و مرزهای ناحیه عملیات کنسرسیوم و در نتیجه دامنه جغرافیایی در دسترس برای تولید و درآمد نفتی را بازتعریف می‌کند.

    ملاحظه: بازتعریف مرز ناحیه امتیاز یک تعدیل قراردادی و حقوقی است؛ سطح واقعی تولید و رانت نفتی در این دوره عمدتاً با تقاضای جهانی نفت، پویایی اوپک و تصمیمات سرمایه‌گذاری کنسرسیوم تعیین می‌شد، نه صرفاً با این بازتعریف مرزی.

    تأخیر اثر: ساختاری، اثر آن بر ناحیه عملیات طی سال‌های بعد نمایان می‌شود
14. ۱۹۶۹همبستگیعلیت مورد انتظارقانون اجازه مبادله قرارداد نفت با شركت كنتينانتال

    این قانون در سال ۱۳۴۸ مبادله قرارداد پیمانکاری اکتشاف و تولید نفت و گاز میان شرکت ملی نفت ایران و شرکت آمریکایی کنتینانتال در منطقه‌ای به مساحت تقریبی ۱۲٬۸۶۰ کیلومترمربع در بندرعباس را تصویب و اجازه اجرای آن را صادر کرد.

    چرایی این پیوند: این قانون سال ۱۳۴۸ مبادله قرارداد نفتی با شرکت کنتیننتال اویل را مجاز کرد؛ یکی از چند توافق مشارکت خارجی اواخر دهه ۱۳۴۰ که ظرفیت تولید نفت ایران و سهم دولت از درآمد بخش نفت را در دوران امتیازی پیش از ملی‌سازی افزایش داد.

    ملاحظه: تولید و درآمد نفت ایران در این دوره عمدتاً تحت تأثیر چانه‌زنی سراسری اوپک و رشد تقاضای جهانی بود و سهم مشخص یک قرارداد دوجانبه در تولید یا رانت نفتی را نمی‌توان از گسترش کلی‌تر دوران امتیازی جدا کرد.

    تأخیر اثر: یک تا سه سال تا ظرفیت قرارداد جدید به تولید برسد.
15. ۱۹۷۱همبستگیعلیت مورد انتظارقانون اجازه مبادله و اجراي سه فقره قرارداد نفت

    مصوب ۱۳۵۰، این قانون سه قرارداد مشارکت (دستگاه مختلط) بین شرکت ملی نفت ایران و شرکت‌های آمرادا هس و موبیل اویل آمریکایی و کنسرسیومی از شرکت‌های ژاپنی (تیجین، میتسویی، میتسوبیشی و دیگران) را برای اکتشاف، توسعه و صدور نفت از مناطق معین، بر اساس قانون نفت ۱۳۳۶، تصویب و اجازه مبادله و اجرای آن‌ها را صادر می‌کند.

    چرایی این پیوند: این قانون مصوب 1350 قراردادهای نفتی بازمذاکره‌شده ایران با کنسرسیوم بین‌المللی را تصویب کرد و مستقیماً شرایط تولید نفت خام ایران و تقسیم درآمد آن را بازساخت، ابزار صریح پشت روند تولید نفت و رانت نفتی ایران در دهه 1350.

    ملاحظه: تقاضای جهانی نفت، تصمیمات سهمیه‌بندی اوپک و شوک قیمتی 1352-1353 عوامل بزرگ‌تری در تعیین مسیر واقعی تولید و درآمد بودند تا صرفاً شرایط قرارداد.

    تأخیر اثر: روی شرایط قرارداد تقریباً بی‌درنگ، واکنش تولید طی سال‌های بعد.
16. ۱۹۷۱همبستگیعلیت مورد انتظارقانون اجازه اجراي موافقت نامه ايران با شركتهاي خريدار نفت خام

    این قانون مصوب ۱۳۵۰، موافقت‌نامه تهران میان کشورهای تولیدکننده نفت خلیج‌فارس و شرکت‌های بزرگ بین‌المللی نفتی را اجرایی کرد که قیمت اعلان‌شده نفت خام را افزایش داد و نرخ مالیات بر درآمد شرکت‌های نفتی را برای سال‌های ۱۹۷۱ تا ۱۹۷۵ در پنجاه و پنج درصد تثبیت نمود.

    چرایی این پیوند: قانون 1350 که اجرای موافقت نامه ایران با شرکت های خریدار نفت خام (کنسرسیوم) را مجاز می کند، حجم و شرایط صدور نفت خام ایران به خریداران خارجی را در سال های اولیه دهه 1350 که درآمد نفتی جهش چشمگیری داشت، تنظیم می کند.

    ملاحظه: رشد چشمگیر درآمد نفتی دهه 1350 عمدتا ناشی از شوک قیمتی اوپک در 1352 و تقاضای جهانی بود، نه این موافقت نامه دوجانبه اجرایی که نقشی رویه ای داشت نه قیمت گذاری.

    تأخیر اثر: وقفه کوتاه؛ حجم صادرات تحت این موافقت نامه در همان سال مالی یا سال بعد تعدیل می شود.
17. ۱۹۷۱همبستگیعلیت مورد انتظارقانون اجازه انتقال پنجاه درصد مشاع از حقوق و منافع شركت نفت كنتينانتال ايران بشركت نفت فيليپس ايران

    چرایی این پیوند: این قانون سال ۱۳۵۰ انتقال پنجاه درصد مشاع از حق امتیاز نفتی کنتیننتال ایران به شرکت نفت فیلیپس ایران را مجاز می‌کند، تغییر مالکیت در سطح شرکت در یکی از چند کنسرسیوم امتیاز فراساحلی فعال در این دوره.

    ملاحظه: تغییر سهم مالکیت میان شرکای خارجی بهره‌بردار در یک امتیاز، موضوعی محدود در سطح شرکت است و نمی‌توان هیچ حرکت قابل‌شناسایی در تولید کل نفت ایران، که عمدتاً با میدان‌های کنسرسیوم اصلی تعیین می‌شد، را به آن نسبت داد.

    تأخیر اثر: ساختاری، همسو با روند توسعه بعدی اپراتور جدید
18. ۱۹۷۳همبستگیعلیت مورد انتظارقانون الغاي قرارداد نفت با كنسرسيوم مصوب ... بين دولت شاهنشاهي ايران و شركتهاي خارجي

    این قانون در سال ۱۳۵۲ قرارداد کنسرسیوم نفت مصوب ۱۳۳۳ را بین ایران و شرکت‌های نفتی بزرگ بین‌المللی لغو کرد و اجرای قرارداد جدید بیست‌ساله فروش و خرید نفت را مجاز شمرد که بر اساس آن شرکت ملی نفت ایران مالکیت و کنترل کامل عملیات نفتی کشور را به دست گرفت و شرکت‌های سابق عضو کنسرسیوم صرفاً به عنوان خریدار نفت خام ایران باقی ماندند.

    چرایی این پیوند: این قانون مصوب ۱۳۵۲ قرارداد کنسرسیوم نفت ۱۳۳۳ را لغو کرد و در اوج جهش قیمت نفت دهه ۱۳۵۰، کنترل عملیاتی بخش نفت را به شرکت ملی نفت ایران منتقل نمود و به‌طور مستقیم نحوه تولید، صادرات و تعلق درآمد نفتی به دولت را بازآرایی کرد.

    ملاحظه: شوک قیمتی نفت در سال ۱۳۵۲ به‌تنهایی محرک اصلی جهش درآمدها بود، نه صرفاً بازآرایی حقوقی؛ اثر مجزای این قانون بر حجم تولید را به‌سختی می‌توان از شوک قیمتی تفکیک کرد.

    تأخیر اثر: اثر بر کنترل قراردادی بلافاصله است؛ اثر بر درآمد طی یک تا دو سال بعد با شوک قیمتی همزمان ۱۳۵۲-۱۳۵۳ تشدید می‌شود.
19. ۱۹۷۳همبستگیعلیت مورد انتظارقانون قرارداد الحاقي بقرارداد بين شركت ملي نفت ايران و شركت پان‌آمريكن پتروليوم كورپوريشن (‌شركت نفت اموكو‌ايران)

    این قانون مصوب ۱۳۵۱، قرارداد الحاقی میان شرکت ملی نفت ایران و شرکت نفت اموکو ایران را تصویب کرد که افزایش نرخ مالیات بر درآمد سود نفت این شرکت مشترک به پنجاه و پنج درصد از آبان ۱۳۴۹ را تأیید و حداقل کسر هزینه‌های اکتشافی معادل ده سنت به ازای هر بشکه نفت صادراتی را تعیین نمود.

    چرایی این پیوند: این قانون سال ۱۳۵۲ قرارداد الحاقی میان شرکت ملی نفت ایران و پان امریکن پترولیوم (آموکو) را تصویب می‌کند و یکی از چند قرارداد مشترک خارجی است که ظرفیت تولید نفت غیرکنسرسیومی ایران را در دهه ۱۳۵۰ شکل داد.

    ملاحظه: به‌عنوان یکی از چندین قرارداد مشترک فعال در ایران در آن زمان، سهم آن در تولید ملی نفت اندک است و از تولید بسیار بزرگ‌تر کنسرسیوم قابل تفکیک نیست.

20. ۱۹۷۴همبستگیعلیت مورد انتظارقانون اجازه اجراي اساسنامه شركت ملي نفت ايران

    این قانون که در مرداد ۱۳۵۳ به تصویب مجلس شورای ملی و مجلس سنا رسید، به دولت اجازه می‌دهد اساسنامه جدید شرکت ملی نفت ایران را پس از تصویب کمیسیون‌های مجلسین به‌صورت آزمایشی و برای مدت دو سال اجرا کند و اساسنامه مصوب سال ۱۳۴۷ را ملغی می‌کند.

    چرایی این پیوند: این قانون اجرای اساسنامه ۱۳۵۳ شرکت ملی نفت ایران را مجاز می‌کند؛ ابزاری حاکمیتی برای نهادی که تولید نفت و دریافت درآمد آن را در ایران اداره می‌کند.

    ملاحظه: این ابزاری حاکمیتی-سازمانی است نه اهرمی مستقیم بر تولید یا قیمت؛ اثر آن بر تولید از شرایط بازار نفت در سال ۱۳۵۳ قابل تفکیک نیست.

    تأخیر اثر: نهادی؛ اثرات احتمالی طی سال‌های بعد نمایان می‌شود.
21. ۱۹۷۵همبستگیعلیت مورد انتظارتعهد اعتبار سنوات آتي طرح لوله كشي نفت

    این مصوبه که در ۹ مهر ۱۳۵۴ به تصویب کمیسیون بودجه مجلس شورای ملی رسید، بر اساس تبصره ۳ ماده ۲۰ قانون برنامه و بودجه، اعتبار سنوات آتی را برای اجرای طرح لوله‌کشی نفت سازمان برنامه و بودجه تعهد می‌کند.

    چرایی این پیوند: این قانون مصوب ۱۳۵۴ اعتبار چندساله‌ای برای طرح لوله‌کشی نفت تعهد می‌کند که بخشی از زیرساخت فیزیکی پشتیبان ظرفیت تولید و صادرات نفت ایران است.

    ملاحظه: این ماده صرفا یک بند تعهد اعتباری برای یک طرح لوله‌کشی در میان طرح‌های زیرساختی متعدد آن دوره است، و تولید و رانت نفتی این سال‌ها عمدتا متاثر از قیمت‌گذاری اوپک، سهمیه تولید و شوک نفتی ۱۹۷۳ بوده، نه این یک ردیف اعتباری.

    تأخیر اثر: زیرساخت لوله‌کشی که در سال ۱۳۵۴ اعتبار آن تعهد شد، در سال‌های پس از تکمیل ساخت بر ظرفیت تولید و صادرات اثر می‌گذارد.
22. ۱۹۸۷همبستگیعلیت مورد انتظارقانون نفت

    این قانون که در سال ۱۳۶۶ تصویب شد، قانون نفت ایران است که عملیات بالادستی و پایین‌دستی نفت و گاز را تعریف می‌کند و نحوه مدیریت، انعقاد قرارداد و مالیات‌ستانی دولت از اکتشاف، تولید، پالایش و فعالیت‌های پتروشیمی مرتبط با منابع نفت و گاز کشور را تعیین می‌کند.

    چرایی این پیوند: قانون نفت سند بنیادین پساانقلاب برای مالکیت، اکتشاف و حقوق تولید در بخش نفت ایران (شرکت ملی نفت) است و مستقیماً بر تولید نفت و سهم رانت نفتی از تولید ناخالص داخلی اثر می‌گذارد.

    ملاحظه: سهمیه‌های اوپک، تحریم‌ها و قیمت جهانی نفت عوامل نزدیک‌تر و بزرگ‌تری در نوسانات سالانه این سری‌ها نسبت به ساختار خود این قانون هستند.

    تأخیر اثر: کوتاه تا میان‌مدت
23. ۱۹۹۷همبستگیعلیت مورد انتظارقانون افزايش ميزان صدور نفت خام موضوع تبصره 26 قانون بودجه سال 1372 كل كشور

    این قانون در ۱۱ تیر ۱۳۷۶ تصویب شد و سقف صدور نفت خام موضوع تبصره ۲۶ قانون بودجه سال ۱۳۷۲ را از ۱۹۰ هزار به ۲۸۵ هزار بشکه در روز افزایش داد.

    چرایی این پیوند: این قانون سال ۱۳۷۶ افزایش میزان صدور نفت خام موضوع تبصره ۲۶ قانون بودجه سال ۱۳۷۲ کل کشور را مجاز می‌کند و ابزاری مستقیم برای هدف قرار دادن حجم صادرات نفت خام، رانت نفتی و سهم سوخت در صادرات ایران است.

    ملاحظه: حجم واقعی صادرات در نهایت به توافق‌های سهمیه‌ای اوپک، ظرفیت تولید میدان‌ها و شرایط بازار جهانی نفت بستگی دارد، بنابراین قانون مجوزدهنده تنها یکی از چند عامل مؤثر بر حجم محقق‌شده است.

24. ۱۹۹۷همبستگیعلیت مورد انتظارقانون تامين تسهيلات اعتباري جديد جهت جبران خسارت كشاورزان و دامداران خسارت ديده ناشي از خشكسالي و‌تسريع در عمليات اجرايي طرح افزايش ظرفيت پالايشگاه ولي عصر كنگان

    این قانون که در سال ۱۳۷۶ تصویب شد، بانک مرکزی را موظف می کند یک هزار و صد میلیارد ریال تسهیلات اعتباری جدید فراهم کند که هزار میلیارد ریال آن وام به کشاورزان و دامداران خسارت دیده از خشکسالی از طریق بانک کشاورزی و صد میلیارد ریال آن صرف تسریع طرح افزایش ظرفیت پالایشگاه ولی عصر کنگان شود، و دولت بازپرداخت این تسهیلات را تضمین می کند.

    چرایی این پیوند: قانونی از سال ۱۳۷۶ که تسهیلات اعتباری جدیدی برای افزایش ظرفیت پالایشگاه ولی‌عصر کنگان فراهم کرد، ابزار سرمایه‌گذاری مستقیم دولت با هدف افزایش تولید فرآورده‌های نفتی تصفیه‌شده.

    ملاحظه: نمودار تولید فرآورده‌های نفتی از سال ۲۰۰۱ (۱۳۸۰) آغاز می‌شود، چند سال پس از این قانون تأمین مالی، بنابراین افزایش ظرفیت مشخصی که این قانون تأمین کرد در سال‌های ابتدایی سری مستقیماً قابل مشاهده نیست؛ تولید ملی فرآورده‌های نفتی همچنین به پالایشگاه‌های متعدد و شرایط عرضه نفت خام بستگی دارد.

25. ۲۰۰۰همبستگیعلیت مورد انتظارقانون اجازه به شركت ملي نفت ايران جهت اجراي طرحهاي اكتشاف، توسعه و بهره برداري از ميدان هاي نفت و گاز درياي خزر

    این قانون در ۴ خرداد ۱۳۷۹ تصویب شد و به شرکت ملی نفت ایران اجازه داد با انعقاد قرارداد با شرکت‌های داخلی و خارجی، طرح‌های اکتشاف، توسعه و بهره‌برداری از میدان‌های نفت و گاز دریای خزر را اجرا کند؛ هزینه قراردادها باید از محل درآمد همان طرح‌ها بازپرداخت شود و قراردادهای با دولت‌های خارجی نیازمند تصویب مجلس است.

    چرایی این پیوند: این قانون سال ۱۳۷۹ به شرکت ملی نفت ایران اجازه انعقاد قرارداد برای توسعه میدان‌های نفت و گاز دریایی را می‌دهد و کانالی مستقیم به سمت ظرفیت آتی تولید نفت و رانت نفتی کشور است.

    ملاحظه: توسعه میدان‌های دریایی زمان اجرای طولانی دارد و اثر آن بر تولید سال‌ها بعد و در آمیختگی با اثر تحریم‌ها، شرایط قراردادهای بیع‌متقابل و قیمت جهانی نفت ظاهر می‌شود، بنابراین در سری تولید قابل تفکیک نیست.

    تأخیر اثر: چند سال (زمان اجرای چندساله توسعه میدان)
26. ۲۰۰۱همبستگیعلیت مورد انتظاررأي شماره 34 مورخ 1380 02 09 هيئت عمومي ... ند 43 ـ 4 آيين نامه تكميلي تعرفه هاي برق

    چرایی این پیوند: این رأی دیوان عدالت اداری به بندی از مقررات تکمیلی تعرفه برق پرداخت، اصلاحی حقوقی محدود در چارچوب تعیین تعرفه و نه خود تغییر نرخ.

    ملاحظه: در این پایگاه داده هیچ سری قیمت یا تعرفه برق وجود ندارد؛ پیوند به دسته کلی انرژی به‌عنوان نزدیک‌ترین حوزه موجود برقرار شده و اثر خود این رأی بر هر سری قیمتی قابل تفکیک نیست.

    تأخیر اثر: هرگونه اثر بلافاصله پس از اجرای رأی محقق می‌شود.
27. ۲۰۰۵همبستگیعلیت مورد انتظاررأي شماره 65 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در خصوص ابطال بخشنامه شماره 10/30/10870 مورخ 27/2/1379 (تعرفه شماره 3 توليد كشاورزي) وزارت نيرو

    چرایی این پیوند: این رأی دیوان عدالت اداری در سال ۲۰۰۵ به جدول شماره ۳ تعرفه وزارت نیرو، شامل قیمت‌گذاری برق و آب برای تولید کشاورزی، مربوط می‌شود، کانالی مستقیم برای هزینه نهاده بخش کشاورزی.

    ملاحظه: این سند تنها یکی از هزینه‌های نهاده متعدد از جمله کود، بذر، نیروی کار، سوخت و اعتبار را که ارزش افزوده کشاورزی را شکل می‌دهند تحت تأثیر قرار می‌دهد و اثر آن را نمی‌توان از شرایط اقلیمی، قیمت‌های جهانی و سیاست‌های گسترده‌تر بخش تفکیک کرد.

    تأخیر اثر: کوتاه تا میان‌مدت، در همان سال زراعی یا سال پس از آن.
28. ۲۰۰۷همبستگیعلیت مورد انتظارآيين نامه اجرايي قانون اصلاح جداول شماره ... گاز خيز و شهرستانها و بخشهاي محروم كشور

    این آیین‌نامه که در تاریخ ۱۵ بهمن ۱۳۸۵ به تصویب هیأت وزیران رسید، دو درصد از درآمد حاصل از صادرات نفت خام و گاز طبیعی را تخصیص می‌دهد؛ یک‌سوم آن بر اساس سهم تولید به استان‌های نفت‌خیز و گازخیز و دوسوم آن به شهرستان‌ها و بخش‌های محروم بر اساس جمعیت و درجه محرومیت تعلق می‌گیرد، از جمله هزار میلیارد ریال برای گازرسانی روستایی در سال ۱۳۸۵.

    چرایی این پیوند: این آیین‌نامه مصوب ۲۰۰۷ قانون اصلاح جداول سهم مناطق گاز خیز و شهرستان‌ها و بخش‌های محروم را اجرایی می‌کند و بخشی از درآمد گاز طبیعی را به بودجه توسعه مناطق اختصاص می‌دهد.

    ملاحظه: این سند یک فرمول تخصیص درآمد منطقه‌ای است نه ابزار تولید یا قیمت‌گذاری، از این رو اثر آن بر مجموع‌های ملی انرژی یا مالی دولت غیرمستقیم و پراکنده است.

    تأخیر اثر: سالانه و همسو با چرخه بودجه.
29. ۲۰۰۹همبستگیعلیت مورد انتظارآيين نامه نحوه تأمين برق و سوخت صنايع

    این آیین‌نامه در سال ۱۳۸۷ (۲۰۰۹) تصویب شد و وزارت صنایع را با همکاری وزارتخانه‌های نفت و نیرو موظف به تدوین راهنمای تأمین انرژی برای واحدهای صنعتی خارج از شهرک‌های صنعتی کرد، تأمین گاز طبیعی واحدهای گازسوز را بر عهده وزارت نفت گذاشت، رفتار یکسان در تحویل سوخت و یارانه بین نیروگاه‌های دولتی و غیردولتی را الزامی کرد و به واحدهای صنعتی اجازه داد از طریق احداث نیروگاه اختصاصی یا قرارداد دوجانبه با تولیدکنندگان غیردولتی برق موردنیاز خود را تأمین کنند.

    چرایی این پیوند: این آیین‌نامه سال ۱۳۸۸ ترتیبات تامین برق و سوخت واحدهای صنعتی را تعیین کرد، کانالی عملیاتی واقعی که بر تولید صنعتی و پایداری دسترسی به انرژی، که زیربنای بخش تولید است، اثر می‌گذارد.

    ملاحظه: ارزش افزوده صنعتی و شاخص‌های دسترسی به برق عمدتا تحت تأثیر سرمایه‌گذاری، تحریم‌ها و شرایط کلی‌تر عرضه انرژی هستند نه یک آیین‌نامه اداری واحد درباره ترتیبات تامین؛ اثر خاص آن قابل تفکیک نیست.

30. ۲۰۱۵همبستگیعلیت مورد انتظاراصلاح ماده 2 آيين نامه اجرايي قانون استقلال شركت هاي توزيع نيروي برق در استان ها

    چرایی این پیوند: آیین‌نامه استقلال شرکت‌های توزیع نیروی برق استانی از شرکت مادرتخصصی را اصلاح می‌کند و بر کارایی رسانش و صورتحساب برق به مصرف‌کنندگان نهایی اثرگذار است.

    ملاحظه: تغییری در حاکمیت شرکتی شرکت‌های توزیع است، تلفات انتقال و نرخ دسترسی عمدتا از سطح سرمایه‌گذاری و تعرفه‌های یارانه‌ای متاثر می‌شود، بنابراین اثر مستقل این اصلاح کوچک است.

    تأخیر اثر: چندساله، متناسب با اثرگذاری تغییرات حاکمیتی بر عملیات.
31. ۲۰۱۷همبستگیعلیت مورد انتظارآيين نامه تشخيص قراردادهاي مهم نفتي و نحوه انعقاد آنها

    این آیین نامه که در سال ۱۳۹۶ تصویب شد، قراردادهای مهم نفتی وزارت نفت و شرکت های تابعه شامل قراردادهای صادرات گاز طبیعی یا ال ان جی بیش از پنج سال و طرح های بزرگ بالادستی نفت و گاز را مشخص می کند و تصویب ارزش، مدت و قانون حاکم این قراردادها را به تایید شورای اقتصاد منوط می سازد.

    چرایی این پیوند: آیین نامه 1396 که نحوه تشخیص و انعقاد مهم ترین قراردادهای نفتی کشور را تعیین می کند، مبنای حقوقی مدل قرارداد نفتی ایران (IPC) است؛ مستقیما شرایط ورود سرمایه گذاری خارجی و داخلی به میدان های بالادستی نفت و گاز را شکل می دهد که به نوبه خود تولید، صادرات و جریان رانت نفتی به دولت را در آینده تعیین می کند.

    ملاحظه: واکنش واقعی سرمایه گذاری به چارچوب IPC به دلیل بازگشت تحریم های آمریکا پس از 1397 محدود ماند، بنابراین اثر تحقق یافته سازوکار تایید قراردادها بر تولید و درآمد، بسیار کمتر از اهمیت حقوقی رسمی آن بوده است.

    تأخیر اثر: وقفه بلند؛ فاصله زمانی از امضای قرارداد بالادستی تا اثر بر تولید معمولا چند سال طول می کشد.
32. ۲۰۱۸همبستگیعلیت مورد انتظاررأي شماره 1029 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با موضوع ابطال مصوبه شماره 23 - 31 /1 /1393 شوراي اسلامي مسجد سليمان در خصوص وضع عوارض چاههاي نفت و گاز

    چرایی این پیوند: این رای دیوان مربوط به سال 1397 عوارض شهرداری وضع شده بر چاه های نفت و گاز را باطل کرد و بار مالیاتی محلی را از فعالان بخش نفت برداشت و هزینه های تولید را اندکی کاهش داد.

    ملاحظه: این ابطال یک عوارض محلی محدود است و حجم تولید نفت ایران در این دوره عمدتا تحت تاثیر تحریم های بین المللی و تصمیمات سهمیه بندی اوپک است نه عوارض محلی بر سر چاه ها.

    تأخیر اثر: هرگونه اثر کاهش هزینه بر تصمیمات تولید جزئی و کوتاه مدت خواهد بود.
33. ۲۰۲۵همبستگیعلیت مورد انتظاربخشنامه وزارت نيرو در خصوص تعرفه هاي برق و شرايط عمومي آنها

    این بخشنامه که وزارت نیرو در فروردین ۱۴۰۴ صادر کرد، جدول تعرفه پلکانی برق و شرایط عمومی آن را برای مشترکان خانگی، عمومی، کشاورزی و صنعتی از ابتدای خرداد ۱۴۰۴ تعیین می‌کند و قیمت‌ها را بر اساس مناطق گرمسیری و سطح مصرف پلکان‌بندی می‌کند.

    چرایی این پیوند: این بخشنامه وزارت نیرو تعرفه‌های برق و شرایط عمومی تأمین برق را برای سال ۲۰۲۵ تعیین می‌کند، ابزار اداری مستقیمی که قیمت برق خانگی و صنعتی را مشخص می‌کند و به نوبه خود الگوهای مصرف ثبت‌شده در آمار انرژی را شکل می‌دهد.

    ملاحظه: در این پایگاه داده سری قیمت برق وجود ندارد، فقط شاخص‌های فیزیکی تولید و مصرف موجود است؛ اثر قیمتی این بخشنامه به‌طور مستقیم قابل مشاهده نیست و مصرف نیز تحت تأثیر آب‌وهوا، درآمد و فعالیت صنعتی قرار دارد.

    تأخیر اثر: واکنش مصرف به تغییر تعرفه معمولاً در همان سال صورتحساب نمایان می‌شود.